อ.ดร.เอนก สุวรรณบัณฑิต

…

From tradition to modern and now postmodern buddhism

ในปี 2008  ศาสตราจารย์ด้านศาสนศึกษา David McMahan ได้ชี้กรณีศึกษาผ่านหนังสือ The Making of Buddhist Modernism “การสร้างของพุทธนวยุค” ว่ามีการแปลงทางเชื้อสาย ในทางตะวันตกให้ห่างออกจากพุทธศาสนาเอเชียแบบดั้งเดิม และสร้างรูปแบบที่ใหม่และทันสมัยแตกต่างออกไปอย่างชัดเจน พุทธนวยุคได้ทำการบูรณาการจิตวิทยาเข้ามาในศาสนาพุทธเพื่ออธิบายจิต
แต่ก็มีสิ่งที่ชี้อย่างชัดเจนว่าการแปลงเชื้อสายเหล่านี้ได้ผ่านเกินยุคสมัยใหม่ โดยการพัฒนานี้ได้ถูกเรียงร้อยโดย Dr. Ann Gleig ผู้เขียน American Dharma: Buddhism Beyond Modernity “ธรรมะแบบอเมริกัน: พุทธศาสนาล้ำหน้านวยุค” โดยได้เสนอการคิดเชิงวิชาการว่า ในทางชาติพันธุ์วิทยาและการวิจัยเชิงบริบท พบว่า มีผลกระทบของภาวะความเป็นหลังนวยุค (postmodernity) ต่อพื้นฐานหลักสมาธิที่แตกต่างกันไปตามกลุ่มชนชาวพุทธ

Gleig เชื่อตาม McMahan ที่ว่า มีการแปลงไปตามเชื้อสายของคนขาว รวมทั้งกลุ่ม American Zen traditions, Insight communities, และกลุ่ม secular Buddhists ที่ได้รับอิทธิพลจากนวยุคและหลังนวยุค การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้สามารถเห็นได้ในเป็นแนวโน้มของกลุ่มที่โน้มไปสู่การเป็นฆราวาสวิสัย  ประชาธิปไตยและเสรีนิยมมากขึ้น
Gleig ใช้หลังนวยุคในนิยามกว้างๆ ว่าเป็นเรื่องของสังคมวัฒนธรรมที่มีความต่อเนื่องจากความเป็นนวยุคผ่านการวิพากษ์และการแก้ไขให้เหมาะสม

1.การเปลี่ยนจากวัฒนธรรมนวยุคไปสู่หลังนวยุคที่เกิดขึ้นในผู้ปฏิบัติธรรมชาวอเมริกันในสังคมชาวพุทธ นั้นเกิดจากความต่อเนื่องของนวยุค กระแสการฝึกสติแบบฆราวาสวิสัย “secular mindfulness movement” เป็นตัวอย่างที่เติบโตใน Insight community ซึ่งได้แสดงรูปแบบของพุทธนวยุคที่ชัดเจนโดยการทิ้งสัญญะทางพุทธทั้งหมด ในเชิงวิพากษ์ พบว่ามี 2 ประเภท ประเภทแรก นักปฏิบัติธรรมแบบดั้งเดิมหรือพวกสายคัมภีร์จะเปรียบเทียบการฝึกสติแบบฆราวาสวิสัยกับการมีสัมมาสติจากคัมภีร์บาลีที่เน้นการอยู่กับปัจจุบันขณะซึ่งเป็นคำนิยามสำคัญของการฝึกสติ และอีกกลุ่มก็จะใช้พื้นฐานทางสังคมวัฒนธรรม เช่น การฝึกสติในคนงานซึ่งเชื่อว่าจะทำให้การทำงานของคนดีขึ้นและเป็นเครื่องมือสำคัญของลัทธิทุนนิยมและเสรีนิยมใหม่

ดังนั้น หลังนวยุคจึงวิพากษ์ทั้ง 2 แบบ นั่นคือ เรายังพบเห็นรูปแบบพุทธศาสนาที่เป็นวิทยาศาสตร์และเป็นฆราวาสวิสัย  ทั้งนี้ บางกลุ่ม เช่น Secular Buddhist Association ที่มุ่งให้ความรู้และส่งเสริมการฝึกสติแบบฆราวาสวิสัยก็ได้กระทำการระรานกลุ่มที่ยังคงฝึกสติแบบประเพณีดั้งเดิม ในขณะที่บางกลุ่มกลับไปชื่นชมยินดีกับประเพณีดั้งเดิมทั้งในเชิงพิธีกรรมและความเป็นชุมชนซึ่งเคยถูกละเลยไปจากความเป็นนวยุค  มีการสนับสนุนกลุ่มชาวพุทธผิวสีที่จะมีผู้ฝึกฝนสติและเริ่มมีพระสงฆ์ที่เป็นชาวผิวขาว  กลุุ่ม White Awake ที่ให้การศึกษาและอบรมทางจิตวิญญาณเพื่อต่อต้านคติความสูงส่งของคนขาว ทั้งนี้ก็เพื่อให้เกิดความตระหนักถึงความหลากหลายที่เกิดจากสายปฏิบัติทางพุทธต่างๆ ในสหรัฐอเมริกา เช่น ชุมชนชาวอเมริกันเอเชียที่ได้ลืมเลือน “พุทธเชิงวัฒนธรรม” การตระหนักรู้นี้มากไปกว่าความเป็นพุทธศาสนาที่เป็นเเรื่องของการทำสมาธิหรือการบรรลุธรรม

2.การมีกระแสความยุติธรรมเชิงเชื้อชาติในชาวพุทธ เริ่มต้นหลังปี 2000 จากเหตุการณ์กราดยิงต่างๆ  ทำให้เกิดแถลงการณ์ของชาวพุทธต่างกรรมต่างวาระที่เรียกร้องเพื่อความยุติธรรมทางเชื้อชาติ การเรียกร้องสิทธิของชาวผิวสี (black live matter) ยิ่งทำให้เกิดการตื่นขึ้นของคนขาวและชาวพุทธคนขาว อย่างไรก็ตาม สงฆ์ก็ยังเป็นคนขาวอยู่ กลุ่มชาวพุทธคนขาวยังคงสนใจแต่การส่งเสริมพุทธในคนขาว ดังนั้น ในปัจจุบันจึงต้องมีการส่งเสริมการเข้าถึงคนสีผิวและกลุ่ม LGBT ซึ่งยังมีช่องว่างในการปฏิบัติจากอาจารย์สมาธิที่เป็นคนขาว ในบางกลุ่มทำการรื้อฟื้นเรื่องการละเลยสตรีในหลักคำสอนพุทธด้วย

3. พุทธศาสนาในอเมริกากำลังพัฒนาไปสู่หลังนวยุคโดยมุ่งหน้าไปใน 5 ด้าน คือ

• cross lineage gatherings การเชื่อมโยงระหว่างสายปฏิบัติต่างๆ
• teacher training อาจารย์สมาธิกลุ่มต่างๆ
• the role of the Buddhist press บทบาทของสื่อเชิงพุทธ
• development of practices and retreats การปฏิบัติและการช่วยเหลือ
• changing demographics การเปลี่ยนแปลงทางสัดส่วนเชื้อชาติของชาวพุทธ

ที่มา: Buddhism’s Postmodern Age