อ.ดร.สิริกร อมฤตวาริน

…

มนุษย์โดยทั่วไปย่อมต้องการชีวิตที่มีความสุข ความสะดวกสบาย จากนั้นย่อมต้องการให้มีความสุขสะดวกสบายให้นานที่สุด จึงต้องการความมั่งคั่ง ความมั่นคง ดังนั้น ย่อมต้องพิจารณาว่าเมื่อได้ลงแรงทำสิ่งได้ย่อมต้องประเมินแล้วว่าได้ผลตอบแทนที่จะกลับมาแก่ตนเองคุ้มค่าหรือมากที่สุด ความสุขเช่นนี้ เมื่อมองตามรตินิยมและประโยชน์นิยมแล้ว ก็คือ ความสุขในการได้รับผลประโยชน์สูงสุดและผลประโยชน์สูงสุดนั้นก็คือการได้ถือครองทรัพย์สินเป็นส่วนตน

ทุนนิยมเป็นธงนำที่เสนอหลักการที่มุ่งตอบสนองความสุขนี้ของมนุษย์เพราะเน้นการได้ประโยชน์สูงสุดและกำไรสูงสุดทำให้เกิดความพอใจต่อการได้ผลประโยชน์ ได้ครอบครองทรัพย์สิน โดยถือคติว่ายิ่งได้ผลประโยชน์มาก ได้ทรัพย์สินมาถือครองมากก็ยิ่งสุขมาก เบนเธิมได้แสดงผ่านประโยชน์นิยมไว้ว่าความสุขแท้ของมนุษย์ก็คือการแสวงหาความพึงพอใจและหลีกเลี่ยงความทุกข์ เมื่อได้ประโยชน์สูงสุดย่อมประกันความพอใจและเป็นความสุขแท้  มนุษย์จึงมุ่งกระทำการที่ทำให้ตนได้ประโยชน์สูงสุดเป็นหลักก็เพื่อแสวงหาความสุขมากที่สุดให้แก่ตนเอง เมื่อได้ผลประโยชน์ เช่น เงินทอง ย่อมใช้จับจ่ายซื้อหาสิ่งอำนวยความสะดวก และรูปแบบชีวิตที่สุขสบาย จะเห็นได้ทั่วไปที่มนุษย์ต่างพากันขอพรต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ด้านโชคลาภและความมั่งคั่ง ความบริบูรณ์ด้วยสมบัติ คือ เครื่องอุปโภค บริโภค แก้วแหวนเงินทอง เป็นต้น โดยมีเงินเป็นเครื่องค้ำประกันความมั่นคงของการมีความสุขได้ตลอดไป ดังนั้นความสุขจึงเลื่อนระดับไปอยู่ที่การมีเงินมาก เมื่อมีเงินมาก็จะมีทุนและโอกาสในการก้าวหน้าเติบโตอย่างไม่หยุดยั้ง ความสุขจากความก้าวหน้าเติบโตเช่นนี้ได้ทำให้มนุษย์เจริญขึ้นอย่างรวดเร็วและมีระบบเศรษฐกิจที่ใหญ่ในระดับโลกทีเดียว โดยอาจแยกเหตุผลให้กว้างขวางขึ้นไปอีก ดังนี้

2.1 ผลประโยชน์คือ “การได้มากกว่าเสีย” มนุษย์ชื่นชมต่อชัยชนะ โดยมองว่าชัยชนะนำไปสู่ความเจริญและความสุข ดังนั้นจึงเน้นการได้มากกว่าเสีย เหมือนในเกมกีฬาและเกมพนันต่างมีคนเข้าร่วมหรือสนใจจำนวนมาก ต่างก็อยากเป็นผู้ได้รับชัยชนะ ผู้ชนะย่อมมีความสุขมาก และได้รับผลประโยชน์ตอบแทนชัยชนะนั้น นั่นคือการลงทุนไม่สูญเปล่า  ดังนั้น ในทางกลับกันการได้ผลประโยชน์มากที่สุดก็เป็นเครื่องชี้ว่าเป็นการได้รับชัยชนะ แม้ในการทำงานคนที่ทำงานแลกกับเงินเดือน เขาก็ต้องพิจารณาว่าได้เงินเดือนคุ้มกับแรงงานที่เขาต้องใช้เพื่อทำงาน หากงานหนัก เงินเดือนน้อย ก็ย่อมเป็นทุกข์เพราะไม่พอกิน ในทางจิตวิทยาย่อมถือว่าการบริหารงานเช่นนี้ว่าย่อมขาดปัจจัยอนามัยที่ดี   ปัจจัยอนามัยเน้นให้มีเพื่อจะดึงคนไว้ทำงาน เพราะถ้าขาดจะทำให้คนทำงานไม่พอใจและเลิกทำงานได้ ในอีกด้านหนึ่งหากคนทำงานลงแรงแต่น้อยได้เงินเดือนมาก เขาย่อมมีความสุขที่เขาได้เปรียบผู้อื่น ซึ่งแสดงอีกว่าเขาเก่งกว่า การได้และการเสียก็เหมือนกับความสุขและความทุกข์ที่มนุษย์ได้รู้จักและประสบในชีวิตประจำวัน เพื่อให้มีความสุขในโลกนี้ก็ควรแสวงหาความสุขให้แก่ตนเองให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ ดังที่เอพพิคิวเริสได้ชี้ไว้  ความสุขในชัยชนะนี้เป็นความสุขที่มนุษย์ต่างแสวงหามาในทุกยุคทุกสมัย ต่างแสวงหาความรู้ให้มากเข้าไว้ เพื่อที่ตนจะได้ฉลาดหรือรู้มากกว่าคนอื่นจะได้แสวงหาผลประโยชน์ได้มากจากความรู้ของตน เมื่อต้องแข่งขันก็เป็นผู้ที่มีโอกาสชนะมากกว่า ดังนั้นเพื่อการได้มากกว่าเสียมนุษย์ก็ได้สะสมความรู้ไว้ให้มาก และก็เป็นความสุขผลประโยชน์อย่างหนึ่ง

2.2 ผลประโยชน์คือ “โอกาสในการก้าวหน้า มั่นคง” มนุษย์ทุกคนย่อมอยากประสบความสำเร็จในชีวิต อยากมีความสุข มีเงินทองได้ใช้ไม่ขาดมือ และอยากมีความมั่นคงในชีวิต  ในทางจิตวิทยาแสดงไว้ว่ามนุษย์จะเกิดแรงจูงใจในการทำงานได้ต้องมีปัจจัยจูงใจ ซึ่งรางวัล เงิน ความสำเร็จและความมั่นคงในชีวิตเป็นความต้องการที่สำคัญ  และต่างแสวงหาหนทางเพื่อให้ได้มา คนเรานั้นมีความสุขจากการได้มากกว่าความสุขจากการมี แม้มีเท่าไรก็ยังอยากจะได้มาเพิ่ม เพราะเรามักคิดว่าของที่ได้เพิ่มจะให้ความสุขแก่เราได้มากกว่าสิ่งที่มีอยู่เดิม ดังนั้นเมื่ออยากได้เพิ่มก็ต้องแสวงหา เมื่อหามาเพิ่มได้ย่อมเป็นความสุข การกระทำใดที่ให้ผลประโยชน์นั้นเป็นเครื่องหมายแห่งความก้าวหน้าไปเรื่อย ๆ ไม่หยุดยั้ง เพราะว่าแสดงผลของการได้ มนุษย์แสวงหาระดับของความสุขที่มากขึ้นจึงเน้นการก้าวหน้าไปไม่หยุด ใครที่หยุดความสุขไว้เพียงเท่านี้เท่านั้นย่อมหมดความสุขได้ ความสุขจึงก้าวหน้าได้ และมนุษย์ก็มองความก้าวหน้าในด้านต่างๆ เป็นความสุขเช่นกัน ในท้ายที่สุดความสุขจึงได้แก่ความมั่งคั่ง คือ  ทรัพย์สินเงินทอง  ยิ่งมีทรัพย์สินเงินทองมากเท่าไหร่ก็ยิ่งมีความสุข เมื่อมีความมั่นคงในหน้าที่การงานร่วมด้วย ชีวิตย่อมสะดวกสบายขึ้น การหาความสุขอาจใช้เงินมากขึ้นก็จริง แต่มนุษย์ก็สามารถแสวงหาผลประโยชน์จากสิ่งที่ได้กระทำให้ตอบแทนกลับมาเป็นผลสำเร็จ นั่นคือ มีเงินมากและก็จะยิ่งมีความมั่นคงมากยิ่งขึ้นไปอีกโดยเอาความรู้มาช่วยทำให้สามารถรักษาความก้าวหน้าเหล่านั้นเอาไว้ให้ยืนนานทีสุด ดังนั้น มนุษย์จึงแสวงหาความรู้ไว้ให้มากเพื่อเป็นประโยชน์ในการเพิ่มโอกาสแห่งความก้าวหน้าของตน ซึ่งจะยิ่งทำให้มั่งคั่งและมั่นคงยิ่งขึ้น

2.3 เงินคือ “ตัวแทนความสุข” เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าถ้ามีเงินก็จะมีความสุขมากขึ้น เป็นพื้นฐานอย่างสำคัญที่จะมองว่าคนรวยย่อมมีความสุขมากกว่าคนจน ยิ่งรวยมากเท่าไร ความสุขก็มากขึ้นเท่านั้น เพราะ เงินสามารถซื้อความสุขได้ แม้ว่าจะไม่ใช่ความสุขทุกอย่าง แต่ก็ซื้อได้มาก เงินสามารถใช้ซื้ออาหารอร่อย ๆ รับประทานได้ เงินสามารถใช้เพื่อการไปท่องเที่ยวได้มากขึ้นและไกลขึ้น เงินทำให้ซื้อบ้านและซื้อรถยนต์ที่ทำให้มีหน้ามีตาในหมู่เพื่อนฝูงและคนรู้จัก เงินทำให้สามารถส่งลูกไปเรียนโรงเรียนดีๆ หรือไปเรียนต่างประเทศได้ ผลของการใช้เงินเหล่านี้ก็คือความสุข สิ่งที่คนที่ยังไม่ค่อยมีเงิน หรือคิดว่าตนยังมีเงินไม่พอมักจะคิด ก็คือพวกเขาจะฝันว่าถ้าเขามีเงินมากขึ้น เขาจะมีความสุขมาก เพราะสิ่งที่เขาคิดอยากจะได้แต่ยังทำไม่ได้เพราะมีเงินไม่พอ เขาก็จะสามารถซื้อหามาได้ และนั่นคือความสุขที่เขากำลังพยายามไขว่คว้า เขาจะเริ่มฝันถึง ความสุขใหม่ที่จะต้องใช้เงินมากขึ้นไปอีก เช่น การมีสถานะที่โดดเด่นในสังคมเป็นความต้องการในระดับที่สูงขึ้นมา มนุษย์มองว่าน่าจะเป็นความสุขกว่า และมีทางที่เงินอาจจะซื้อได้ และเป็นเหตุผลสำคัญที่คนมีเงินมักจะใช้เงินซื้อบ้าน รถยนต์ที่หรูหรา และเครื่องแต่งกายราคาแพง เพื่อที่จะแสดงความโดดเด่นให้คนทั่วไปเห็นและยอมรับ เมื่อมีคนยอมรับก็จะมีความสุขในใจได้ไปอีก ความสุขประโยชน์นี้ไม่สิ้นสุดและจะมีต่อไปเรื่อยๆ อย่างหลากหลายตามมนุษย์แต่ละคน คนที่มีเงินน้อยเกินไปย่อมจะหาความสุขได้ยาก เพราะความสุขหลายอย่างต้องใช้เงินซื้อหา การไม่ตอบสนองความต้องการย่อมทำให้เกิดทุกข์ และการตอบสนองความต้องการเหล่านั้นได้ก็คือสุข ซึ่งเงินเป็นตัวกลางสำคัญที่จะทำให้ก้าวผ่านความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ และความต้องการขั้นสูงทั้งอำนาจและชื่อเสียง ก็มีเงินเป็นปัจจัยเสริมเช่นกัน เป็นปัจจัยที่ช่วยให้มนุษย์บรรลุความต้องการในชีวิตได้   เงินก็คืออนาคต ความสุขของแต่ละคนไม่เหมือนกัน แต่การไม่มีเงินเก็บเผื่อขาดเผื่อเหลือย่อมไม่ใช่ไม่มีความสุขแต่คือความเสี่ยงที่จะไม่ได้รับความสุข ความสุขของบางคนจึงใช้ให้น้อยกว่าหา มีเงินเก็บในธนาคาร หรือเอาไปแปลงเป็นที่ดินเป็นบ้าน บริจาคทานเมื่อมีโอกาสยิ่งมีเงินทองมากเท่าไร ก็ยิ่งมีความสุขมากเท่านั้น

เมื่อมนุษย์ตระหนักถึงการมีความสุขในชีวิต จึงทำงานให้ได้ผลตอบแทนสูง แสวงหาความก้าวหน้ามั่นคงในชีวิต และสะสมเงินให้มากเข้าไว้ เพื่อค้ำประกันความสุขสูงสุดของชีวิตให้มั่นใจอย่างที่สุดว่าจะมีความสุขมากที่สุดยาวนานที่สุด