พระมหาสุริยา สุเมโธ (ด้วงติลี)

…

สังคมปัจจุบันที่ผู้นำขาดคุณธรรมจริยธรรมกันมาก ไม่สามารถนำพาองค์กรด้วยความชอบธรรมได้ แม้ว่าจะสามารถนำพาองค์กรให้อยู่รอดได้ แต่ความมั่นคงทางใจ และความสุขในการทำงานอาจน้อยลงอันมีส่วนมาจากความคลาดเคลื่อนจากธรรมของคนในองค์กรที่อยู่ในระบบของการถูกบีบคั้นให้คอร์รัปชั่น ชิงดีชิงเด่น ปกป้องตำแหน่งและฐานอำนาจ กอบโกยผลประโยชน์ให้กับตนเองและพวกพ้อง

เท่าที่สังเกตเห็นได้นั้น การดำเนินชีวิตของคนในสังคมทุนนิยม มักใช้ระบบของอำนาจและผลประโยชน์เป็นตัวนำจึงเป็นเหตุให้เกิดความไม่สมดุล เพราะถูกกดขี่ ถูกบังคับให้ทำในสิ่งที่ไม่อยากทำเพื่อความอยู่รอด ในทางตรงกันข้าม หากมนุษย์เชื่อมต่อกันด้วยความรักความเข้าใจ ด้วยคุณธรรมจริยธรรม มนุษย์ในสังคมจะมีความสุขขึ้นกว่านี้ แต่จะทำอย่างไรให้ภาพของสังคมในเชิงอุดมคตินี้เกิดขึ้นได้ เพราะแท้จริงแล้วในสามัญสำนึกแล้ว ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ว่าเราปกครองกันในระบอบใด เพราะในแต่ละสังคมที่มีพื้นฐานความเชื่อ คตินิยม วิถีชีวิต กรอบประเพณีที่แตกต่างกันย่อมเหมาะแก่การปกครองในระบอบที่ต่างกัน

แต่สิ่งสำคัญอยู่ที่คนคุมระบบการปกครองว่าจะมีคุณธรรมจริยธรรมหรือไม่ แม้ระบอบการปกครองจะมีนโยบายที่ดีเลิศเพียงใด ออกมาตราทางกฎหมายมากมายสักเพียงใด แต่หากผู้ที่ควบคุมระบบการปกครองไม่มีความชอบธรรมหรือคลาดเคลื่อนไปจากธรรม ระบอบการปกครองนั้นก็เป็นเพียงแค่เครื่องมือสำหรับตอบสนองอัตราหรือกิเลสของผู้มีอำนาจเท่านั้น จึงย้อนระลึกถึงพระปฐมบรมราชโองการของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชที่ว่า “เราจะปกครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขของมหาชนชาวสยาม” พระปฐมบรมราชโองการนี้แสดงให้เห็นประจักษ์ชัดว่า การปกครองโดยธรรมไม่ว่าจะในระบอบใดก็มีความจำเป็นด้วยกันทั้งนั้น หากเป็นไปเพื่อประโยชน์สุชของคนส่วนรวม เพราะหน้าที่ของผู้ปกครองคือ การบำบัดทุกข์และบำรุงสุขให้กับส่วนรวม ซึ่งในปัจจุบันถือว่า โชคดีที่สังคมให้ความสำคัญในเรื่องธรรมาภิบาลโดยเฉพาะในเรื่องการมีส่วนร่วมที่ต้องอาศัยความรู้รักสามัคคี ให้ความสำคัญในเอกภาพบนความหลากหลายซึ่งต้องอาศัยความชอบธรรมในระบอบประชาธิปไตยในระบอบการปกครองโดยธรรม คือธรรมาภิบาลนั่นเอง

การใช้คุณธรรมช่วยเสริมการปกครอง คุณธรรมในที่นี้ได้แก่ ความรอบรู้ ความกล้าหาญ ความพอเพียง ความชอบธรรม ซึ่งเป็นคุณธรรมแม่บท 4 ในปัจจุบันถือว่าเป็นคุณธรรมสากลที่ไม่ว่าผู้ปกครองหรือใครควรมีเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต หากขาดหลักธรรมทั้ง 4 นี้ จะปฏิบัติศีลธรรมจริยธรรมมากมายเท่าไรก็ล้มเหลว เพราะในทุกศีลธรรมจริยธรรมที่เราเพียรปฏิบัติในศาสนาต่างๆ นั้นล้วนต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของคุณธรรมทั้ง 4 ข้อนี้ การได้เข้าใจในคุณธรรมแม่บทนี้ทำให้มีความหนักแน่นในธรรมมากขึ้น ความหนักแน่นดังกล่าวนี้ต้องอาศัยขันติธรรมในการฟันฝ่าอุปสรรคในสิ่งที่ไม่เป็นธรรมจากใจของตนเอง การดำรงตั้งอยู่ในธรรมนั้นต้องอาศัยการฝึกฝนอบรมบ่อย ๆ โดยให้ถือว่าการประยุกต์ใช้หลักธรรมใด ๆ เป็นเรื่องของแต่ละคนจะนำไปประพฤติปฏิบัติและพัฒนาเอาเอง ไม่ติดอยู่กับการรู้ในระดับวิชาการเพียงอย่างเดียว แต่ให้สามารถเข้าใจหลักธรรมในเชิงปัญญาปฏิบัติและแต่ละคนสามารถทดลองวิเคราะห์ วิจักษ์ และวิธานได้อย่างสร้างสรรค์ตามสมควรแห่งสัญชาตญาณปัญญาของมนุษย์