หมวด ลัทธิปรัชญา

เรื่อง : ลัทธิมโนคตินิยมใหม่

Topic: neo-idealism
ผู้แต่ง : พระปรียะพงษ์ คุณปัญญา

ลัทธิมโนคตินิยมใหม่ (neo – idealism) มีแนวความเชื่อเหมือนกับลัทธิมโนคติเดิม โดยให้ความสำคัญกับสมรรถภาพที่เหนือประสบการณ์ขึ้นไปมากกว่าเป็นตัวคิดค้นคว้า เพื่อจะได้ความรู้ที่แท้จริง มีความสอดคล้องกันอย่างเป็นระบบเครือข่าย

ตลอดถึงมีความเชื่อมั่นต่อแนวคิดทางปรัชญาที่ว่า จำต้องมีความพยายามที่จะต้องนำพาแสวงหาหลักการทางปรัชญามาใช้ในกระบวนการทางปรัชญา เพื่อที่จะได้เชื่อมต่อหรืออธิบายความเป็นจริงทั้งหมดในธรรมชาติ ตลอดถึงการพยายามมุ่งแสวงหาคุณค่าของสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นทั้งในอดีตปัจจุบัน และอนาคต ด้วยเหตุนี้นักปรัชญาจึงเปรียบเสมือนกับบุคคลที่ยืนอยู่บนที่สูงมองเห็นความเชื่อมโยงของวิชาการต่างๆ อย่างมีความเชื่อมโยงกันในขอบข่ายจักรวาล วิธีการจึงเป็นแบบสังเคราะห์ โดยเริ่มจากการใช้เหตุผลในระดับอัชฌัตติกญาณจนกระทั่งในระดับการเข้าถึงความรู้ที่สูงขึ้นไป โดยคาดหวังว่าจะเสริมสร้างระบบปรัชญาให้สามารถตอบข้อสงสัยในประเด็นคำตอบทุกเรื่องได้อย่างชัดแจ้ง

หลักเกณฑ์ของแนวคิดนักปรัชญากลุ่มนี้จึงประกอบไปด้วย
1. ความเป็นจริงประสานกันเป็นระบบเดียว
2. ความเป็นจริงภายนอกไม่ใช่เหตุบังเอิญ แต่เดินตามกฏเกณฑ์ของปัญญาอุตตระที่วางไว้ ใครล่วงรู้ได้ก็รู้ความจริง
3. ความดีความงามเป็นคุณค่าจริงวัตถุวิสัย ( objective value )
4. ความเป็นจริงทั้งหมดนี้ ไม่ได้อยู่นิ่ง แต่วิวัฒน์ตามกฏเกณฑ์อันมีเหตุผล ไม่ใช่แบบกลไก

นักปรัชญาในกลุ่มนี้ได้แก่แบรดลีย์ (Francis Herbert Bradley 1846 – 1924) ผู้ได้แสดงวิสัยทรรศน์ เกี่ยวกับมโนคตินิยมใหม่ไว้ว่า โลกที่เราผ่านพบเห็นจากประสบการณ์ตรงนั้น ปรากฏขึ้นในรูปแบบต่างๆ ทั้งที่จำได้บ้างว่าไม่ได้บ้างประติดประต่อกัน ไม่มีความชัดเจนในตัวของมันเอง จำต้องสลายตัวเข้าระบบเอกภาพรวมตัวโดยไม่มีองค์รวมแห่งความสัมพันธ์ใดๆ เกิดขึ้น การเข้าถึงซึ่งเอกภาพดังกล่าวมาแล้วนั้นด้วยปัญญา จึงถือได้ว่าถึงที่สุดของมโนคตินิยมวัตถุวิสัยแบบของเฮเกล

รอยซ์ (Josiah Royce 1855 – 1916 ) ได้แสดงวิสัยทรรศน์ไว้ว่า ความเป็นหนึ่งเดียวกันกับองค์ประกอบของความไม่สัมพันธ์นั้น หาเป็นเหตุให้เกิดความเป็นปัจเจกไม่ เพราะว่ามนุษย์เรานั้นมุ่งแสวงหาดิ้นรนไปหาคุณค่าทางจิตใจ ด้วยความพยายามนี้เองจึงมีส่วนทำให้เกิดความก้าวหน้าขององค์อสัมพันธ์ (The Absolute)
ขึ้น ซึ่งถือว่าเป็นความเจริญก้าวหน้าโดยส่วนรวมของมวลมนุษยชาติ

ดังนั้น ปรัชญามโนคตินิยมใหม่นี้ จึงมีจุดเน้นหนักไปในรูปแบบขององค์อสัมพันธ์ ในการที่ค้นคว้าแสวงหาคุณค่าทางจิตใจ ให้มีความสอดคล้องกันในทางเอกภาพระหว่างมนุษย์ เพื่อจะได้นำไปสู่การอธิบายวัฒนธรรมต่างๆ โดยอาศัยแบบและทฤษฎีอันเดียวกัน