ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง :อปท. เพื่อประโยชน์สุข..3

ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีศักยภาพเต็มที่ที่จะบันดาลความสุขแท้ตามความเป็นจริง จึงควรวิเคราะห์เชิงปรัชญากันสักหน่อยให้เห็นจริง

ความสุขคืออะไร
ตอบได้ง่ายๆว่าความสุข(happiness)คือความรู้สึกดีต่อชีวิตความเป็นอยู่ และถ้าตรงกันข้ามคือรู้สึกไม่ดีต่อชีวิตความเป็นอยู่ก็ได้ชื่อว่าทุกข์ใช่ไหม แต่ก็ไม่เสมอไปหรอก เพราะบางครั้งรู้สึกไม่ดีต่อชีวิตก็ไม่ถึงกับเป็นทุกข์เพราะเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อยและเชื่อว่าในไม่ช้าก็จะผ่านไป ในใจจริงๆก็ยังเป็นสุขอยู่ไม่ถึงกับมีทุกข์จริงๆ
“ทำดีได้ดี(มีสุข)ทำชั่วได้ชั่ว(มีทุกข์)” กับ “ทำดีได้ดีมีที่ไหน ทำชั่วได้ดีมีถมไป” ตอบได้ว่าถูกทั้ง ๒ แบบ ผิดกันที่ว่าแบบแรกต้องการความสุขแท้ตามความเป็นจริง(Authentic Happiness According to Reality ย่อลงเป็น AHAR) ส่วนแบบหลังยอมรับเอาความสุขไม่แท้เข้าไปด้วย ความสุขไม่แท้คือความสุขที่ไม่เดินตามความเป็นจริงของความเป็นมนุษย์ ความสุขจึงแบ่งออกได้เป็นความสุขแท้กับความสุขไม่แท้จอมปลอม แต่ทั้งนี้เพื่อให้มีเกณฑ์แบ่งได้ชัดเจนจำเป็นต้องตกลงกันให้กระชับลงไปเสียก่อนว่าความสุขคืออะไรกันแน่ มาถึงตอนนี้ตอบได้ไม่ง่ายเสียแล้ว เพราะมีผู้นิยามไว้แล้วมากมายเหลือเกิน เจ้าลัทธิและเจ้าสำนักทั้งหลายล้วนแต่เสนอนิยามไว้ชูโรง เพื่อเรียกร้องศรัทธาจากศิษยานุศิษย์และเรียกคะแนนความนิยมจากผู้ยังไม่เป็นศิษย์ บางท่านก็คลุมไปถึงความสุขในโลกหน้าด้วยและสรุปว่าความสุขในหน้านี้เทียบกันไม่ติดกับความสุขในโลกหน้า อย่างไรเสียความสุขในโลกหน้าก็แท้กว่าความสุขในโลกนี้(สูตรนี้ใช้ได้ดีสำหรับผู้เชื่อและศรัทธาต่อโลกหน้า) บางท่านสร้างความนิยมโดยฟันธงว่าความสุขในโลกหน้าเป็นแผนลวงโลกไม่มีจริง ความสุขแท้มีได้ในโลกนี้เท่านั้น (สูตรนี้ใช้ได้ดีสำหรับคนไม่เชื่อโลกหน้า) ต่างฝ่ายต่างเสนอออกมาอย่างน่าสนใจเลือกทั้งนั้น ผู้ยังไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดก็เลยงงเลือกไม่ถูก ยิ่งรับฟังจากหลายฝ่ายยิ่งงงหนักขึ้นเข้าทำนองว่ามากหมอมากความ

ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อความสุขแท้ตามความเป็นจริง ตัดปัญหาความงงงวยเรื่องความสุขแท้และไม่แท้ของมวลมนุษย์ โดยเสนอนิยามความสุขอย่างกลางๆเสียก่อน ซึ่งได้มาจากลัทธินวยุคสายกลาง(moderate postmodernism) เชื่อได้ว่าจะทำให้ผู้ที่ไม่คิดจะฝักใฝ่ฝ่ายใดฟังแล้วสบายใจ หรือเมื่อฟังเข้าใจดีแล้วจะพอใจทุ่มเทให้ฝ่ายใด ก็จะทุ่มเทได้อย่างสบายใจเช่นกัน เพราะได้ตัดสินใจเองอย่างผู้รู้ ทำอย่างนี้สบายใจแน่ๆและภูมิใจด้วย
เรานิยามอย่างเป็นกลาง โดยอาศัยการศึกษาความเป็นจริงของมนุษย์ตามหลักวิชาการที่ยอมรับกันทั่วไปในขณะนี้ว่า ความสุขแท้คือการได้ทำตามสัญชาตญาณ Happiness is to satisfy the instinct) ช้าก่อน! อย่าเพิ่งรีบโกรธทางศีลธรรม เราขอจำกัดขอบข่ายนิยามของเราเฉพาะความสุขในโลกนี้เท่านั้นนะ อย่าเพิ่งเอาความสุขในโลกหน้ามาเกี่ยวข้อง จะทำให้วิเคราะห์ยาก ความสุขในโลกหน้าต้องเอาไว้พูดกันในอีกมิติหนึ่งจะดีกว่า
สิ่งต่างๆทั้งหลายในโลกนี้ล้วนแต่มีสัญชาตญาณด้วยกันทั้งสิ้น บางสิ่งมีสัญชาตญาณเดียว แต่บางสิ่งมีถึง 4 สัญชาตญาณ และสิ่งนั้นคือมนุษย์เรานี่เอง สัญชาตญาณ 4 ดังกล่าวได้แก่สัญชาตญาณก้อนหิน สัญชาตญาณพืช สัญชาตญาณ อารักขายีน และสัญชาตญาณปัญญา ขณะใดทำตามสัญชาตญาณใด ก็ย่อมมีความสุขตามระดับสัญชาตญาณนั้น ดังนั้นคติที่ว่า ” ทำดีได้ดี มีถมไป” จึงเป็นความสุขแท้ตามความเป็นจริงของสัญชาตญาณที่ต่ำกว่าระดับแท้ของมนุษย์ เฉพาะระดับปัญญาเท่านั้นจึงเป็นระดับแท้ของมนุษย์ ซึ่งสามารถให้ความสุขแท้ตามความเป็นจริงสำหรับมนุษย์ และจริงสำหรับคติพจน์ที่ว่า “ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว”
เรามาดูกันอย่างง่ายๆใจเย็นๆเสียก่อนว่า มนุษย์เรานี่โชคดีจริงๆ มีศักยภาพที่จะมีความสุขได้ตั้ง 4 ระดับชั้นในตัว เหมือนกับมีสวรรค์อยู่ในอกถึง 4 ชั้นให้เลือกได้ตามใจชอบ อยากจะมีความสุขแบบไหนก็ชูสวรรค์ชั้นนั้นขึ้นในใจ และหาความสุขตามระดับนั้นได้อย่างง่ายดายจริงๆ และมันก็คือความเป็นจริงของชีวิตของคนคนหนึ่งที่โชคดีเกิดมาเป็นคน เป็นเจ้าของสวรรค์ถึง 4 ชั้น มีความสุขถึง 4 ระดับให้เลือก แต่ถ้าเลือกไม่เป็นก็ไม่ได้ความสุขแท้คือทุกข์มากกว่าสุข