Alexander of Aphrodisiasแอลเลิกแซนเดอร์แห่งแอฟเฝรอดีสเสียส
ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
ส่วนแอลิกแซนเดอร์แห่งแอเฟรอดีเสียส เป็นชาวกรีกในสมัยศตวรรษที่ 2 แห่งคริสต์ศักราช เป็นศิษย์คนหนึ่งในสำนักปรัชญาที่แอเริสทาเทิลตั้งขึ้นในกรุงเอเธนส์ ภายหลังเป็นอาจารย์ของสำนัก จึงได้เขียนอรรถกถางานนิพนธ์ของแอเริสทาเทิลไว้ช่วยการสอน ให้ความสำคัญแก่ธรรมชาติวิทยาเป็นพิเศษ จึงได้ชื่อว่าเป็นนักนิยมแอเริสทาเทิลสายธรรมชาติวิทยา ประเด็นสำคัญในอรรถกถาซึ่งนักฟื้นฟูปรัชญาของแอเริสทาเทิลในสมัยฟื้นฟูจะเน้นว่าเป็นความคิดของแอเริสทาเทิลก็คือ
1) มโนภาพมีแต่ในความคิดขณะคิดเท่านั้น สิ่งที่มีจริงมีแต่สิ่งเฉพาะหน่วย (เทียบลัทธิมโนภาพนิยม)
2) พระเจ้าทรงเป็นกัมมันตภาวะบริสุทธิ์ ไม่ทรงยุ่งเกี่ยวกับเอกภพ เอกภพจึงมีพลังเคลื่อนและเปลี่ยนแปลงในตัวเอง แต่เกี่ยวข้องกับมนุษย์ในฐานะเป็นกัมมันตปัญญาของมนุษย์ทุกคน นั่นคือทรงประทานความรู้โดยตรงแก่มนุษย์คนใดก็ได้โดยตรงโดยผ่านผัสสะ
3) กัมมันตปัญญามีเพียงหน่วยเดียวสำหรับมนุษย์ทุกคน เป็นปัญญานิรันดร ไม่รู้จักตาย เป็นปัญญาที่คิดสิ่งสากล อกัมมันตปัญญาเป็นสมรรถภาพที่รับรู้ความคิดของกัมมันตปัญญาสำหรับรับรู้ประสบการณ์และเก็บไว้ในความจำ มนุษย์แต่ละคนมีอกัมมันตปัญญาของตนซึ่งสูญหายไปพร้อมกับร่างกาย นอกจากนั้นยังมีปัญญาในขณะทำการ อันได้แก่ความคิดแต่ละครั้งหรือมโนภาพแต่ละมโนภาพที่เกิดขึ้นคล้ายจิตเกิดดับ ๆ ของพุทธปรัชญา
ลัทธิแอลิกแซนเดอร์ (Alexandrism) จึงได้แก่การฟื้นฟูความคิดของแอลิกแซนเดอร์แห่งแอเฟรอดีเสียสขึ้นมายกย่องว่าเป็นการตีความแอเริสทาเทิลที่ถูกต้องที่สุด ผู้ฟื้นฟูเหล่านี้ได้ชื่อว่านักนิยมแอลิกแซนเดอร์ การฟื้นฟูเริ่มต้นโดย ยีโรลาโม โดนาโต (อต. GirolamoDonato) แปลอรรถกถาว่าด้วยวิญญาณ(On the Soul) ของแอลิกแซนเดอร์จากภาษากรีกเป็นภาษาละติน มหาวิทยาลัยแห่งโบโลญาให้การสนับสนุน แต่ถูกคัดค้านจากมหาวิทยาลัยแห่งปาดัวซึ่งสนับสนุนอรรถกถาของแอเวอร์โรอิส