Anaximander of Miletus อแนกเสอแมนเดอร์
ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
อแนกเสอแมนเดอร์ (ก.ค.ศ.610?-545) เป็นลูกศิษย์ของเธลิสในสำนักปรัชญาแห่งเมอลีเถิส (Miletus) ยอมรับความคิดของอาจารย์ว่า เอกภพมีกฎเกณฑ์ในตัวเองเป็นจักรวาล (cosmos) เราจะอธิบายเหตุการณ์ทั้งหลายในธรรมชาติได้ด้วยกฎเกณฑ์ของธรรมชาติเอง เรารู้กฎเกณฑ์ของธรรมชาติได้โดยรู้ปฐมธาตุและกฎการเปลี่ยนแปลง แต่ไม่เห็นด้วยกับเธลิสว่าน้ำเป็นปฐมธาตุ เพราะคิดว่าน้ำไม่น่าจะเป็นวัตถุดิบแรกของเอกภพ เนื่องจากน้ำเป็นของสำเร็จรูปอย่างหนึ่งแล้ว ปฐมธาตุจะต้องเป็นวัตถุดิบแรกจริง ๆ คือเป็นอะไรสักอย่างที่ยังไม่มีลักษณะของการเป็นของสำเร็จรูปเลย ควรเป็นของกลาง ๆ ที่พร้อมจะเป็นอะไรก็ได้ อแนกเสอแมนเดอร์จึงคิดว่าปฐมธาตุน่าจะเป็นสารไร้รูป(formless material) ซึ่งมีอยู่เต็มท้องฟ้า ไม่อาจจะกำหนดได้ว่ามีปริมาณสักเท่าใด จึงเรียกชื่อได้อีกอย่างหนึ่งว่า อนันต์ (กร. apeiron = boundless, infinity)คำภาษากรีก apeironอาจจะหมายถึงการไม่มีความจำกัดในปริมาณก็ได้ หรือในคุณภาพคือยังระบุไม่ได้ว่าเป็ยอย่างไรก็ได้ ซึ่งก็สันนิษฐานได้ว่าอแนกเสอแมนเดอร์น่าจะต้องการให้มีความหมายทั้ง 2 อย่าง
อย่างที่ 1 เป็นสารไร้รูปเพื่อจะเป็นฐานบริสุทธิ์ให้รับรูปใดหรือคุณสมบัตใดก็ได้อย่างไม่รู้จักจบ และจากฐานบริสุทธิ์จะแปรเป็นสารสักกี่ชนิดและเท่าใด ๆ ก็ยังมีฐานบริสุทธิ์เหลืออยู่เสมอ
อย่างที่ 2 เป็นเนื้อสารที่ไม่มีขอบเขตในปริมาณซึ่งก็ต้องถือว่าสารดังกล่าวมีปริมาณไม่จำกัด คือแปรเป็นสารมีรูปไปสักเท่าใด ๆ ก็ไม่มีวันหมดสิ้น และสิ่งอื่นจะแปรสภาพมาเป็นสารไร้รูปสักเท่าใด ๆ (infinity) ก็ไม่มีวันจะอิ่มตัวเช่นกัน
สารไร้รูปเป็นสิ่งนิรันดร ไม่มีจุดเริ่มต้น และจะมีอยู่เช่นนี้เรื่อยไป
ชะตา (Fate) ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงชะตาแทรกอยู่ในทุกสิ่ง เพื่อควบคุมทุกสิ่ง คือสิ่งที่เธลิสเรียกว่าเทพนั่นเอง