Bacon and network แฟรงเสิส เบเขินกับระบบเครือข่าย
ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
เบเขิน (Francis Bacon 1561-1625) เป็นบุตรนักการเมืองระดับสูง เข้าเรียนมหาวิทยาลัยเคมบริดช์เพื่อเตรียมตัวเป็นนักการเมือง เรียนปรัชญาและตรรกวิทยาของแอเริสทาเทิลด้วยความเบื่อหน่าย ตรรกวิทยาของของเรเมิส(Rameus 1515-1572) ก็ไม่ชอบเช่นกัน เพราะไม่เชื่อว่าจะช่วยให้ได้ความรู้จริง
เชื่อว่าความรู้คือพลัง แต่วิธีการเท่าที่สอนและใช้กันอยู่ไม่น่าจะให้ความรู้ เพราะสอนกันให้เชื่อตามคนโบราณโดยไม่มีการทดสอบ ไม่เชื่อวิธีนิรนัยและคณิตศาสตร์ จึงกำหนดวิธีใหม่ของตนเองที่เชื่อว่าจะเข้าถึงความเป็นจริงและจะช่วยให้เราเอาความรู้นั้นจัดการกับธรรมชาติได้ตามต้องการ
เบเขินเชื่อตามนักอัลเคมีสมัยนั้นว่าโลกแห่งวัตถุประกอบขึ้นจากคุณสมบัติจำนวนจำกัด หากเรารู้จักแยกออกและผสมใหม่แล้วละก็ จะเอาอะไรก็ได้ เช่น ทองคำประกอบด้วยความแข็ง ความหนักจำเพาะ สีเหลือง ฯลฯ หากเราแยกเอาองค์ประกอบเหล่านี้ออกจากวัตถุราคาถูก ๆ ได้แล้วเอามาประกอบกันเข้า เราจะได้ทองคำ นี่คือความรู้ที่ควรแสวงหา ต้องรู้ธรรมชาติของสิ่งต่าง ๆ และรู้วิธีจัดการกับมัน คือทฤษฎีกับปฏิบัติต้องไปด้วยกัน เพื่อนำผลประโยชน์มาให้ วิธีที่จะได้ผลดังกล่าวคือ อุปนัยโดยการคัดทิ้ง ซึ่งจะต้องฝึกฝนทำด้วยความพิถีพิถันเพื่อหวังผลสำเร็จ จึงต้องฝึกฝนให้ชำนาญในการเลือกตัวอย่างมาเข้า 3 ตาราง คือ ตารางมี ตารางไม่มี และตารางลำดับความเข้ม ต้องไม่เชื่อการหยั่งรู้หรือประกาศิตใด ๆ ทั้งสิ้น แต่ให้ฝึกหาความเชี่ยวชาญจากประสบการณ์เท่านั้น เมื่อเชี่ยวชาญแล้วจะได้ความรู้อย่างแน่นอน เพราะธรรมชาติมีกฎเกณฑ์ตายตัวอยู่แล้ว
เบเขินไม่แสวงหาระบบเครือข่าย แต่แสวงหาความรู้ที่แน่นอนเพื่อควบคุมธรรมชาติให้ตอบสนองตามความต้องการของเราเป็นเกณฑ์ เพราะนั่นคือความรู้และพลังของมนุษย์
การรู้เทวรูป 4 เป็นการรู้จุดอ่อนในตัวเราที่อาจจะทำให้การหาความรู้ของเราล้มเหลว แต่มันไม่ใช่อุปสรรคที่แก้ไม่ได้ เราต้องรู้และระวังตัว เราก็จะก้าวล่วงมันไปได้อย่างปลอดภัย
เบเขินเขียนเรื่องนี้ใน The New Organun 1620 (เครื่องมือใหม่) ซึ่งนิยมอ่านกันมาจนทุกวันนี้ เพราะถือว่าเป็นความคิดสร้างสรรค์ใหม่ในขณะนั้น ในปัจจุบันน้อยคนจะสนใจวิธีอุปนัยแบบคัดทิ้งของเบเขิน แต่มีความสำคัญในฐานกระตุ้นให้สนใจใช้วิธีอุปนัยหาความรู้ทางวิทยาศาสตร์แทนการหยั่งรู้กฎวิทยาศาสตร์