Bacon on truth ความจริงของเบเขิน
ผู้แต่ง : เมธา หริมเทพาธิป
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ
แฟรงซิส เบเขิน (Francis Bacon 1561-1626)เป็นชาวอังกฤษผู้เริเริ่มกระบวนทรรศน์นวยุคผู้หนึ่ง เห็นว่าความรู้เท่าที่นักปราชญ์สอนกันมา มีความคิดเห็นกันไปต่าง ๆ นานาจนไม่รู้จะเชื่อใครดี ทั้งนี้ก็เพราะต่างคนต่างมีอคติ (prejudices) ถ้าเราอยากจะได้ความจริงแท้ ต้องมีอุเบกขาต่อคิตต่าง ๆ ในการค้นคว้าและตัดสินใจ อคติซึ่งเบเขินเห็นว่าเป็นอุปสรรคในการเข้าถึงความจริงนั้น เบเขินใช้ศัพท์ให้ตื่นเต้นว่าเทวรูป (idols) ชีวิตของแต่ละบุคคลย่อมถูกครอบงำด้วยเทวรูป 4องค์ด้วยกันมีนามว่า
1) เทวรูปแห่งตระกูล (Idol of the Tribe) อันได้แก่รสนิยมส่วนตัวในจิตวิทยาของแต่ละบุคคล เพราะถือว่ารสนิยมส่วนตัวนี้ตกทอดมาทางกรรมพันธุ์
2) เทวรูปแห่งถ้ำ (Idol of the Den) ได้แก่สิ่งแวดล้อม และการอบรมที่เราแต่ละคนได้รับมาตั้งแต่เกิดเป็นต้นมา ล้อมกรอบเราเหมือนกักขังอยู่ในถ้ำ มองเห็นแคบ ๆ เฉพาะภายในบริเวณถ้ำ แล้วคิดว่าโลกของฉันก็แค่บริเวณถ้ำนี่แหละ
3) เทวรูปแห่งตลาดนัด (Idol of the Market-place) ได้แก่ภาษาที่เราแต่ละคนใช้ กฎไวยากรณ์และหลักภาษาตลอดจนจำนวนศัพท์ที่เราแต่ละคนรู้จักใช้บังคับความคิดของเราให้อยู่ในขอบเขตของมัน คนไทยคิดอะไรในรูปภาษาไทย ส่วนฝรั่งก็คิดออกในรูปภาษาฝรั่ง เช่นไทยเราว่า “ช้า ๆ ได้พร้าสองเล่มงาม” ฝรั่งว่า Rome was not built in one day (กรุงโรมมิได้ถูกสร้างในวันเดียว) ซึ่งมีความหมายเหมือนกัน เป็นต้น
4) เทวรูปแห่งโรงละคร (Idol of the Theatre) ได้แก่ระบบปรัชญา กระแสความคิด ความเชื่อถือ ขนบธรรมเนียมประเพณี ศรัทธาต่อศาสนาและอุดมคติ วางมาตรฐานตัดสินให้เรา อะไรที่ไม่ตรงกับที่เราเคยชิน เราก็มักจะกล่าวหาว่าผิด เช่น ฝรั่งหาว่าไทยกินข้าวจะอิ่มได้อย่างไร ส่วนไทยว่าฝรั่งกินขนมปังจะอิ่มได้อย่างไร เป็นต้น
เบเขินคิดว่าความจริงนั้นมีมาตรการแน่นอนอยู่แล้วเป็นระบบเครือข่ายตามคติของวจนศูนย์นิยม หากแต่เราไม่พบความจริงดังกล่าวก็เพราะเทวรูปหรืออคติทั้ง 4บดบังเสียหมด ให้นักคิดขจัดอคติออกเสีย จะพบความจริงและความจริงนี่แหละจะช่วยให้เราควบคุมธรรมชาติ นำมารับใช้ให้ความสะดวกและความสุขแก่มวลมนุษย์ นับว่าเป็นผู้นำหน้า (fore – runner) ที่สำคัญคนหนึ่งของวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ด้วยคติพจน์ว่า “ความรู้คือพลัง” (Knowledge is power)
แสดงว่าเบเขินเชื่อในลัทธิวจนศูนย์นิยมตามที่แอเริสทาทเถิลเสนอไว้และถ่ายทอดผ่านทางอไควเนิสถึงสมัยของตน แต่ข้องใจอยู่ที่ระบบเครือข่ายของสมองว่าจะสัมพันธ์กับระบบเครือข่ายของเอกภพอย่างไร โดยไม่ให้คลาดเคลื่อน