Bodin, Jean ฌอง โบแดง

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ฌอง โบแดง (Jean Bodin 1530-96) เกิดที่อองเยอร์ (Angers) เรียนกฎหมายและประวัติศาสตร์ เป็นอาจารย์สอนกฎหมาย เข้ารับราชการเป็นที่โปรดปรานของกษัตริย์เฮนรีที่ 3 และ 4 ของฝรั่งเศส มีบทบาทมากในการไกล่เกลี่ยปัญหาข้อขัดแย้งระหว่างศาสนจักรกับอาณาจักรในสมัยนั้น เขียนหนังสือขึ้นหลายเล่มเพื่อเสนอแนะวิธีแก้ไขปัญหาโดยอาศัยพื้นฐานจากความรู้ประวัติศาสตร์และสังคม ที่สำคัญสำหรับปรัชญาก็คือ วิธีรู้ประวัติศาสตร์อย่างง่าย (ลต. Methodusadfacilemhistoriarumcognitionem, 1566 = Method of Easily Knowing History) ซึ่งเสนอเป็นปรัชญาประวัติศาสตร์ และตำราหกเล่มว่าด้วยสาธารณรัฐ (ฝร. Six livres de la Republique, 1586 = Six Books on Republic) เขียนเป็นภาษาละตินแล้วแปลเป็นภาษาฝรั่งเศสด้วยตนเอง

ปรัชญาประวัติศาสตร์ โบแดงถือว่าเป้าหมายของการเรียนประวัติศาสตร์มิใช่เพื่อรู้และเข้าใจอดีตเท่านั้น ยังมีเป้าหมายเพื่อเข้าใจปัจจุบันและพยากรณ์อนาคตได้ด้วย ทั้งนี้ก็เพราะประวัติศาสตร์มีกฎสากลซ่อนอยู่เบื้องหลังเหตุการณ์ต่าง ๆ เราอาจจะรู้สาเหตุของเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ได้โดยสำรวจดูขนบธรรมเนียมประเพณีของประชาชน ตลอดจนสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ ด้วยหลักการดังกล่าว โบแดงชี้ให้เห็นว่าเราอาจจะเข้าใจการเจริญและการเสื่อมของสังคมแต่ละแห่งได้ชัดเจน ซึ่งโบแดงก็ชี้ให้เห็นเป็นตัวอย่าง

ปรัชญาการเมือง โบแดงถือว่าครอบครัวเป็นสังคมแรกและเป็นพื้นฐานของมนุษยชาติ พ่อบ้านมีอำนาจเด็ดขาดในครอบครัว และเพื่อให้พ่อบ้านมีอำนาจก็จำเป็นต้องมีทรัพย์สินส่วนตัว พ่อบ้านมีอำนาจเด็ดขาดที่จะทำอย่างไรกับทรัพย์สินของตนได้ โดยรัฐไม่มีสิทธิก้าวก่ายหรือยกเลิก แต่รัฐมีหน้าที่สนับสนุนให้ทุกครอบครัวมีทรัพย์สินและจัดการทรัพย์สินของตนอย่างคล่องสะดวกและมีประสิทธิภาพ

รัฐเป็นเหมือนครอบครัวใหญ่ ประกอบด้วยครอบครัวย่อยรวมตัวกัน มีประมุขเป็นผู้มีอำนาจเด็ดขาดในการออกกฎหมายเพื่อให้สถาบันครอบครัวมั่นคง ประมุขรัฐอาจจะมอบอำนาจให้ผู้อื่นใช้ทั้งหมดหรือบางส่วนได้ แต่อำนาจของประมุขรัฐหาได้ลดลงหรือถูกแบ่งไปไม่ ยังคงมีเต็มที่ตามเดิม และมีเหนือผู้รับมอบอำนาจทุกคนด้วย

โบแดงมิได้กำหนดว่าประมุขรัฐจะต้องเป็นกษัตริย์หรือไม่ แต่ตามเหตุผลทางปรัชญาประวัติศาสตร์ย่อมสรุปได้ว่า สำหรับประเทศฝรั่งเศสในขณะนั้นประมุขรัฐคือกษัตริย์ ดังนั้น พลเมืองฝรั่งเศสทุกคนมีหน้าที่ต้องสนับสนุนบัลลังก์ของกษัตริย์ฝรั่งเศสในสมัยนั้น คือ กษัตริย์เฮนรีที่ 3 และ 4 ของฝรั่งเศส

ขันติทางศาสนา ในหนังสือ ลต. Colloquium (เสวนา) โบแด็งเสนอว่า ประเทศหนึ่งซึ่งพลเมืองนับถือ 7 ศาสนา และสามารถอยู่รวมกันได้อย่างสงบสุขบนพื้นฐานแห่งความเข้าใจกันและเคารพศรัทธาของกันและกัน อย่างไรก็ตาม ถ้าหากเกิดปัญหาที่ยังหาทางแก้ไขไม่ได้ โบแด็งก็เสนอวิธีแก้วิกฤตการณ์โดยให้ทุกฝ่ายถือหลักขันติไว้ก่อน จนกว่าจะเข้าใจปัญหาและพบวิธีแก้ปัญหาได้ในที่สุด