empiricism ลัทธิประสบกาณณ์นิยม

ผู้แต่ง : พระปรียะพงษ์ คุณปัญญา
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ลัทธิประสบการณ์นิยมเริ่มโดยวิจารย์แนวความคิดของฝ่ายเหตุผลนิยม (ดู rationalism) ตั้งแต่แรกเริ่มแล้ว โดยการปฏิเสธมโนคติ (ดู concept) แล้วหันมาให้ความสำคัญเกี่ยวกับประสบการณ์ตรงเป็นสำคัญ จึงถือได้ว่าเป็นการริเริ่มแนวความคิดประสบการณ์นิยม แต่เมื่อเกิดคำถามว่าประสบการณ์ตรงกับความเป็นจริงหรือไม่ โดยลัคได้วิเคราะห์แล้วได้ตัดสินว่าตรงกัน 3 ระดับ ซึ่งก็ถือได้ว่าไม่ผิดไปจากลัทธิเหตุผลนิยม แต่ลัคก็ไม่กล้าพอที่จะสรุปต่อไปตามเหตุผลให้ถึงที่สุดเพราะว่าขัดกับหลักการของประสบการณ์นิยมตรงที่ว่าต้องทดลองก่อนจึงจะยอมรับ

เมื่อเกิดปัญหาขึ้นอย่างนี้แล้วจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องหาเหตุผลมาอธิบายเพื่อให้สอดคล้องกับแนวคิดนวยุค (ดู modern paradigm)ผู้ที่ตอบคำถามเกี่ยวกับ “ประสบการณ์ตรงกับความเป็นจริงหรือไม่” ได้ดีโดยไม่อ้างอิงถึงพระเจ้าแต่กลับอ้างอิงถึงผัสสะนั้น คือ ฮิวม์ได้แสดงวิสัยทรรศน์ว่าความรู้ทุกอย่างมาจากผัสสะ (All knowledge comes from sensation ) โดยเริ่มจากการเรียนรู้จากประสบการณ์ให้ภาพประทับในใจ (impression) ส่วนมโนคติ ( idea) อันเป็นความรู้ที่เรามีอยู่จากเหตุผลนั้นไม่สามารถที่จะเป็นตัวยืนยันถึงความเป็นจริงใดๆ ได้ยิ่งกว่านั้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องต่าง ๆ เช่น สสารหรือจิต ไม่มีภาพประทับใดหรือความทรงจำใด ๆ ที่ยืนยันไปถึงสาระความเป็นสิ่งสากล ตลอดถึงความรู้ที่เป็นนามธรรม วิญญาณ พระเจ้า เอกภพ อันเป็นเรื่องอนุมานเกินตัวทั้งสิ้น ความรู้ที่เห็นชัดแจ่มแจ้งก็เห็นจะมีแต่คณิตศาสตร์ ซึ่งก็จะมีเนื้อหาเกี่ยวกับการวิเคราะห์ จากมโนคติที่ตนเองกำหนดขึ้น วาดฝันขึ้น แล้วก็สรุปยืนยันอะไรๆ ให้เป็นความเป็นจริง

ดังนั้น ฮิวม์ จึงได้นิยามการศึกษาปรัชญาที่แท้จริงว่าเป็น การศึกษาธรรมชาติของมนุษย์ โดยจะเสริมสร้างให้เราได้รู้ว่ามนุษย์นั้น มีพัฒนาการเรียนรู้อะไรบ้างในประสบการณ์ชีวิต และจะสามารถวิเคราะห์ได้ว่าอะไรน่าเชื่อถืออะไรไม่น่าเชื่อถือ ด้วยเหตุนี้ฮิวม์จึงได้เขียนตำรา “On Human Nature” ขึ้นมาเพื่ออธิบายถึงระบบแนวคิดที่ได้จากประสาทสัมผัสไว้อย่างเป็นระบบแบ่งออกเป็น 3 ภาค

1.)of the Understanding (ว่าด้วยความเข้าใจ)

2.)of the Passion (ว่าด้วยความอยาก)

3.)of Morals (ว่าด้วยศีลธรรม) เพื่อเสริมความเข้าใจในธรรมชาติของมนุษย์