ethic standard, need of ความต้องการมาตรการจริยะ

ผู้แต่ง : เมธา หริมเทพาธิป
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

มนุษย์ทุกคนต้องการมาตรการจริยะ การดำเนินชีวิตเป็นการทดลองค้นคว้า เราจะรู้หรือไม่รู้ตั้งใจหรืไม่ตั้งใจ เราทอลองค้นคว้าอยู่ตลอดเวลาว่าดำเนินชีวิตอย่างไร จึงจะดีที่สุดสำหรับตัวเราเองโดยเฉพาะ ผู้มีศรัทธาต่อศาสนาย่อมทดลองค้นคว้าอยู่เสมอว่าทำอย่างไรจึงจะได้กุศลเพิ่มขึ้นโดยการตีความเตนาของศาสดาให้ลึกซึ้งและสมเหตุสมผลยิ่ง ๆ ขึ้น

นักเที่ยวย่อมทดลองค้นคว้าอยู่เสมอว่าเที่ยวอย่างไรจึงจะสนุกเพลิดเพลินที่สุด นักศึกษาย่อมทดลองค้นคว้าไปนาน ๆ เราก็จะรู้จักเลือกวิธีดำเนินการได้ฉลาดและได้ผลมากขึ้น เพราะในทางปฏิบัติเหตุการณ์ที่เคยเกิดขึ้นแล้วย่อมเกิดขึ้นซ้ำ ๆ ซาก ๆ ได้เสมอ แม้ไม่เหมือนเดิมทุกกระเบียดนิ้ว แต่ก็มีส่วนคล้ายคลึงอยู่มาก แทนที่เราจะทดลองค้นคว้าหาเองหมดทุกอย่าง ซึ่งในทางปฏิบัติจริง ๆ อาจจะต้องยอมให้ “ผิดเป็นครู” และเสียเวลาไปมากต่อมาก

วิธีการผิดเป็นครู (trial-and-error) ของเราอาจจะลดภาระความคิดพลาดลงไปมาก หากเราได้ศึกษาคำสอนของนักปราชญ์ที่ได้ทดลองค้นคว้าและวางแนวทางไว้ให้เป็นแบบอย่าง แต่ทั้งนี้ต้องถือว่าคำสอนของนักปราชญ์ช่วยได้เพียงแนะแนวเท่านั้น การทดลองค้นคว้าจนตัดสินใจด้วยตนเองเป็นสิ่งจำเป็นเฉพาะตัว ไม่มีใครจะกระทำแทนเราได้ ทั้งนี้เพราะชีวิตของคนเราแต่ละคนมีสิ่งแวดล้อมเฉพาะตัวไม่เหมือนใครและไม่มีใครเหมือน

ปัญญาชนต้องการมาตรการจริยะระดับปรัชญา ตามปกติเราได้รับหลักศีลธรรมจากผู้ใหญ่ที่อบรมเรามา ผู้ใหญ่ก็มักจะอบรมสั่งสอนตามความเชื่อถือทางศาสนาที่ท่านสังกัดและตามขนบธรรมเนียมของสังคมของท่าน ครั้นโตขึ้น มีปัญญามากขึ้น เป็นต้นว่าเมื่อได้เรียนปรัชญาบ้างแล้วเราก็อยากจะทราบว่าหลักศีลธรรมเหล่านี้มีเหตุผลอะไรหรือไม่แม้จะเป็นหลักที่จะต้องปฏิบัติตามคำสั่งของทางศาสนาหรือต้องปฏิบัติตามความนิยมของสังคม เราก็ยอมจะทราบว่าศาสนาและขนบธรรมเนียมที่สั่งให้ปฏิบัติเช่นนี้มีเหตุผลอะไรค้ำจุนอยู่หรืไม่ เพราะเราเชื่อว่าคงไม่สั่งไปตามอารมณ์ ถ้าหากสั่งไปตามอารมณ์ เราก็อยากจะทราบว่าเรามีสิทธิจะปรับปรุงแก้ไขได้หรือไม่ ถ้าหากไม่สั่งตามอารมณ์ ในเมื่อเหตุผลเดิมล่วงเลยเวลามานานแล้วและสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไปแล้ว รวมทั้งความต้องการเดิมก็ล่วงพ้นไปแล้วเช่นนี้ เรามีสิทธิ์จะปรับปรุงแก้ไขได้เพียงไร เพื่อให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมและความต้องการใหม่ ๆ คิด