Hume on religion ฮิวม์เรื่องศาสนา

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

นักปรัชญาในยุโรปที่แล้วมามักจะเชื่อเรื่องพระเจ้า แม้จะสงสัยก็เป็นเพียงวิธีการเพื่อหาเหตุผลให้น่าเชื่อ ฮิวม์นับว่าเป็นคนแรกที่สงสัยจริง ๆ และบอกตรง ๆ ว่าไม่เชื่อ พร้อมทั้งหาเหตุผลมาลบล้างความเชื่อดั้งเดิม พร้อมทั้งชี้แจงสาเหตุความเป็นมาของการเชื่อเรื่องพระเจ้าด้วย
เหตุผลที่เคยใช้พิสูจน์เรื่องความมีอยู่ของพระเจ้า ไม่สมเหตุสมผล (invalid) เพราะ

ก) พิสูจน์จากแผนการสร้างโลก (Argument from Design) เป็นข้อพิสูจน์ประเภทเริ่มจากข้อเท็จจริงหรือจากผลไปหาเหตุ แต่ทว่าผลที่เป็นข้อเท็จจริงเราต้องรู้ด้วยประสบการณ์ แต่ทว่าเราไม่เคยมีประสบการณ์เรื่องกำเนิดของโลก เราจึงต้องใช้วิธีอุปมาน (by analogy) โดยเปรียบเทียบกับนาฬิกา บ้าน ซึ่งเป็นประเภทจักรกล คือประกอบด้วยอะไหล่ไร้ชีวิต ส่วนโลกของเรานี้ดู ๆ ก็เหมือนเครื่องจักรกล ดู ๆ ก็เหมือนชีวิต จะสรุปให้เหมือนแง่ใดหนึ่งโดยเฉพาะไม่ได้ พระเจ้าจึงเป็นเพียงสมมุติฐานข้อหนึ่งสำหรับอธิบายต้นกำเนิดของโลกเท่านั้น

ข) พิสูจน์จากการเป็นสาเหตุ (Argument from the First Cause) ถ้าพระเจ้าทรงเป็นสาเหตุแรกของสิ่งทั้งหลายก็ไม่น่าจะมีความเลวร้าย(evil)ในโลก แต่ทว่าความเลวร้ายมีในโลกและพระเจ้าไม่สามารถเป็นต้นเหตุของความเลวร้าย ข้อพิสูจน์นี้จึงตอบคำถามความเลวร้ายไม่ตก

ค) ข้อพิสูจน์จากปาฏิหาริย์ (Argument from Miracle) ประสบการณ์นิยมของฮิวม์ถือว่าธรรมชาติไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัว เราอาจรู้ได้เพียงว่าน่าจะเป็นเช่นนี้ เท่าที่ประสบการณ์จะบอกเราจนถึงป่านนี้ ไม่มีอะไรค้ำประกันว่าจะไม่มีการยกเว้น ประสบการณ์จะเปลี่ยนไปเมื่อไรก็ได้ ปาฏิหาริย์จึงเป็นเรื่องยกเว้นในประสบการณ์ซึ่งอาจเป็นไปได้เสมอ จึงไม่เป็นเหตุผลเพียงพอสำหรับพิสูจน์ว่ามีพระเจ้า

ความเชื่อเรื่องพระเจ้ามาจากไหน ฮิวม์ยืนยันว่าไม่มีหลักฐานอะไรพอให้เชื่อ จึงสรุปว่าคนเรามีสัญชาตญาณเชื่อเรื่องพระเจ้าโดยธรรมชาติ เพราะมีบางเผ่าไม่มีความเชื่อเรื่องพระเจ้าเลย หรือบางเผ่าก็เชื่อเรื่องเทพยดานางฟ้าซึ่งไม่มีลักษณะเป็นพระเจ้าเลย ฮิวม์เห็นว่าความเชื่อต่อสิ่งเหนือธรรมชาติมาจากความสนใจต่อเหตุการณ์สำคัญในชีวิต การเกิด การตาย ความป่วยไข้ น้ำท่วม โรคระบาด ฟ้าผ่า แผ่นดินไหว ฯลฯ มักจะถือว่ามีเทพประจำเหตุการณ์เหล่านี้เพราะอยู่ในความสนใจมากกว่าเรื่องพระผู้สร้าง ในที่สุดฮิวม์สรุปว่าพระเจ้าตามที่เชื่อกันนั้นไม่อาจพิสูจน์ด้วยประสบการณ์หรือเหตุผลได้