Hume on the will ฮูมเรื่องเจตจำนง

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ปัญหาถกเถียงเรื่องเจตจำนงเสรี (free will) และนิยัตินิยม (determinism) สำหรับฮิวม์เป็นเพียงคำพูด ถ้าได้ทำความเข้าใจเรื่องเสรีภาพกับความจำเป็น (liberty and necessity) เสรีภาพกับนิยัตินิยม (freedom and determinism) ให้เข้าใจกันดีแล้ว ก็คงจะเห็นว่าคิดเหมือนกัน เพราะว่าทุกคนก็ยอมรับปรากฏการณ์ในจิตของเราว่า

“เสรีภาพ คือ พลังทำการหรือไม่ทำการตามการกำหนดของเจตจำนง กล่าวคือ ถ้าเราเลือกที่จะอยู่เฉย ๆ เราก็ทำได้ ถ้าเราเลือกจะเคลื่อนไหว เราก็ทำได้เช่นกัน” แต่วิธีอธิบายต่างกันโดยกำหนดกฎหมายต่างกัน ทุกคนมีประสบการณ์ภายในว่าเจตจำนงเสรี (มีอิทธิพลต่อการกระทำ) แต่ก็รู้สึกว่าไม่เด็ดขาดเหมือนในประสบการณ์ภายนอก

เพราะเหตุนี้เองศีลธรรมจึงมีได้เพราะกับเจตจำนงเสรี ศีลธรรมย่อมไม่มีความหมายถ้าเรารู้สึกว่าถูกกำหนดตายตัวเหมือนปรากฏการณ์ภายนอก