interesting on ethic จริยธรรมของความสนใจ

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

คุณธรรม (virtue)ย่อมเป็นสิ่งน่าสรรเสริญในทุกยุคทุกสมัย และผู้มีคุณธรรมดีพร้อมสมบูรณ์แบบ (integrity) ไม่ว่าในยุคสมัยใดย่อมจะต้องมีคุณธรรมหลัก 4 ประการควบถ้วน แต่ทว่าการปฏิบัติคุณธรรมย่อมจะต้องแตกต่างกันไปตามสภาพแวดล้อม และความต้องการของแต่ละยุคแต่ละสมัย แต่ละยุคแต่ละสมัยจึงมีความต้องการคุณธรรมไม่เหมือนกันและเทิดทูลคุณธรรมต่างกันเป็นบางข้อ เช่น บางสมัยเทิดทูลความกล้าบั่นชีวิตคนต่างเผ่า แต่ต่อมากลับเน้นเมตตาธรรมกับทุกคน เป็นต้น คุณธรรมที่ควรเทิดทูลเป็นพิเศษในสมัยปัจจุบัน ได้แก่ การใฝ่หาสันติภาพระดับโลก การร่วมมือทุกระดับ ความสามารถประนีประนอมตามแนวพหุนิยม ความกล้าเปิดเผยกลลวงสังคม เป็นต้น จึงควรเน้นความสนใจดังกล่าวเป็นเหตุจูงใจให้อยากเสียสละอย่างมีความสุข

การใฝ่หาสันติภาพระดับโลก
ไม่เคยมีสมัยใดที่โลกของเราต้องการสันติภาพเท่าสมัยนี้ เพราะสงครามหมายถึงความหายนะของมนุษยชาติ สงครามไม่ว่าจะเกิดขึ้น ณ จุดใดของโลก ย่อมส่งผลกระทบกระเทือนถึงทุกจุดของโลกและสงครามครั้งต่อไปหมายถึงการสูญสิ้นอารยธรรมของมนุษยชาติ ทั้งๆ ที่รู้อยู่แก่ใจแต่มนุษย์เราก็หาได้ร่วมมือกันสร้างสันติภาพอย่างจริงจังไม่ กลับใช้การเสี่ยงต่อการหายนะนี้เองข่มขู่กันและกันเพื่อหาทางได้เปรียบ ฝ่ายที่ถูกเอาเปรียบก็ต้องหาทางขัดขวาง ทำให้เกิดความตึงเครียดไม่หยุดหย่อน การรักษาสันติภาพของโลกจึงขึ้นอยู่กับความจริงใจของทุก ๆ ฝ่าย ที่จะลดความตึงเครียด และใฝ่หาสันติภาพกันด้วยความบริสุทธิ์ใจ เข้าใจและเห็นใจซึ่งกันและกัน ถ้าฝ่ายหนึ่งทำแต่อีกฝ่ายหนึ่งไม่ตอบสนองสันติภาพอันแท้จริงก็เกิดขึ้นไม่ได้ จึงมีการตั้งรางวัลระดับโลกและระดับท้องถิ่นขึ้นโดยผู้ใฝ่หาสันติภาพ เพื่อจูงใจให้ใฝ่หาสันติภาพกันอย่างมีประสิทธิภาพ

การตั้งรางวัลเช่นนี้ได้รับการตอบรับชื่นชมจกชาวโลก จึงนับว่าเป็นคุณธรรมที่มนุษย์ทั่วโลกให้การสนับสนุน แม้จะให้รางวัลกันไม่มากแล้วก็ตามและทุกคนปรารถนาให้มีสันติภาพถาวรในโลก แต่จนบัดน้า ทางแห่งสันติภาพถาวรในโลกก็ยังมืดมนอยู่ จะเป็นความใฝ่ฝันอันเลื่อนลอยของชาวโลกเสียละหรือ คงไม่ใช่เช่นนั้นถ้าชาวโลกยังร่วมใจกันใฝ่หาด้วยวิริยะอุตสาหะและอหิงสาต่อไป
การร่วมมือทุกระดับ

ในสังคมปัจจุบันไม่มีใครจะอยู่ได้อย่างโดดเดี่ยว เพราะความเป็นอยู่ในปัจจุบันมีปัญหาสลับซับซ้อนยิ่งนัก ผู้มีเป้าหมายเหมือนกันหรือผลประโยชน์ร่วมกันจึงต้องหันหน้าเข้าปรึกษาหารือกันและช่วยกันเป็นหูเป็นตาในการรักษาผลประโยชน์ของกันและกัน ยิ่งกว่านั้น การซื้อขายในปริมาณมากย่อมลดราคาต้นทุนลงได้มาก จึงเห็นกันอยู่ว่า องค์การ ชมรม สโมสร สหกรณ์ สมาคม ฯลฯ เกิดขึ้นราวกับดอกเห็ด การร่วมมือเคยมีมาแล้วในอดีต แต่ทว่าการร่วมมือในอดีตมักจะมีพื้นฐานอยู่บนความจงรักภักดีในปัจจุบันการร่วมมือมักจะเกิดด้วยความสมัครใจ บนพื้นฐานของความเสมอภาค ประธานได้จากการเลือกตั้งโดยคะแนนเสียงข้างมาก โดยไม่ขึ้นต่อยศถาบรรดาศักดิ์หรือวงศ์ตระกูล จึงนับว่าเป็นปรากฏการณ์ใหม่ในสังคมปัจจุบัน

การปกครองในระบอบประชาธิปไตย ก็ต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานเดียวกันนี้ แม้จะมีความต้องการของมนุษย์ปัจจุบันที่ต้องร่วมมือกัน แต่ความล้มเหลวก็เกิดขึ้นให้เห็นอยู่บ่อย ๆ ทั้งนี้เพราะสมาชิกไม่รู้จักร่วมมือกันอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ การร่วมมือได้อย่างดีและสม่ำเสมอจึงนับว่าเป็นคุณธรรมสำคัญข้อหนึ่งของชีวิตในสังคมปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นการร่วมมือในการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ การใช้สติปัญญา การใช้ความสามารถส่วนบุคคล และการใช้วิทยาศาสตร์เทคโนโลยีตลอดจนประดิษฐกรรมต่าง ๆ การร่วมมือไม่ว่าจะในระดับใดทั้งสิ้นต้องการคุณธรรมนี้ โดยเฉพาะอย่างการดูแลธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพราะทุกคนมีส่วนได้ส่วนเสียอย่างใกล้ชิด ความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่ธรรมชาติย่อมมีผลกระทบถึงทุกส่วนของโลก

ความสามารถประนีประนอมตามแนวพหุนิยม
ขณะที่เราภูมิใจที่ชาติของเรามีการปกครองตามระบอบประชาธิปไตย แต่เราก็พากันหวาดผวาว่าประชาธิปไตยจะนำไปสู่ความความสับสนวุ่นวาย เพราะมีผู้ใช้ประชาธิปไตยกันจนเกิดความเสียหายซึ่งทางฝ่ายปกครองก็ไม่กล้าจัดการรุนแรง เพราะกลัวจะไม่เป็นการปกครองแบบประชาธิปไตย เราต้องเข้าใจกันให้ดีโดยทั่วไปว่าใช้กฎหมายเพียงอย่างเดียวไม่พอสำหรับการปกครองตามระบอบประชาธิปไตยเพราะกฎหมายถ้ารัดกุมเกินไป จะกลายเป็นกฎหมายเผด็จการไปเสีย

เราจะอยู่กันได้อย่างสงบสุขและประชาธิปไตยจะดำเนินไปได้อย่างราบรื่น ก็โดยที่พลเมืองทุกคนมีคุณธรรมอันจำเป็นสำหรับประชาธิปไตย นั่นคือคุณธรรมการประนีประนอม เพราะตามหลักการของระบอบประชาธิปไตยแล้วประชาชนทุกคนย่อมมีเสรีในการแสดงความคิดเห็นและกระทำการทำอย่างในขอบเขตของกฎหมาย แต่ทว่ากฎหมายก็มาจากความต้องการของประชาชนนั่นเอง ดังนั้น ประชาชนทุกคนจะต้องตระหนักว่าในทางปฏิบัติตามระบอบประชาธิปไตยนั้น จำต้องรับฟังความคิดเห็นและความต้องการของทุกคนเพื่อหาทางสายกลาง ในทางสายกลางที่จะใช้เป็นแนวปฏิบัตินี้ทุกคนต้องมีส่วนได้ส่วนเสีย จะให้ใครคนหนึ่งมีแต่ส่วนได้หรือใครคนหนึ่งมีแต่ส่วนเสียย่อมไม่ใช่ทางปฏิบัติของประชาธิปไตย แม้จะมีเสียงสนับสนุนข้างมากก็เป็นการทำลายประชาธิปไตยอยู่นั้นเอง

ดังนั้น ผู้ที่รักประชาธิปไตยจะต้องพร้อมที่จะเสียสละเพื่อได้มาซึ่งสิทธิอันควรได้ตามระบอบประชาธิปไตย ถ้าตนเองมีแต่ทางได้ไม่มีทางเสียก็ควรจะละอายแก่ใจ ถ้าเห็นใครมีแต่ทางเสียไม่มีทางได้ควรช่วยกันทักท้วง นี่คือคุณธรรมในระบอบประชาธิปไตย เมื่อพบทางสายกลางที่พอจะปฏิบัติได้ โดยทุกคนได้บ้างเสียบ้างแล้ว ทุกคนในระบอบประชาธิปไตยจะต้องสนับสนุนและให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่ ส่วนความคิดเห็นนั้นพึงเปิดเสรีและฝึกฝนให้รับฟังความคิดเห็นของกันและกันด้วยความสนใจบนพื้นฐานแห่งความเคารพและเกรงใจกันและกันด้วยมารยาทของชาวประชาธิปไตย

นี่คือคุณธรรมการประนีประนอมตามแนวพหุนิยมอันจำเป็นสำหรับการปกครองตามระบอบประชาธิปไตย สังคมอารยะ (Civil society) คืออุดมคติของระบอบประชาธิปไตย จะได้เพียงประชาสังคม (civic society) เท่านั้นหาพอไม่ ประชาสังคมต้องการเพียง “เสียงประชาชนคือเสียงสวรรค์” แต่สังคมอารยะต้องการ “เสียงประชาชนที่มีคุณธรรมคือเสียงสวรรค์” ไม่ใช่เพราะถูกข่มขู่ชักจูงด้วยอำนาจ ๓ เอ็ม คือ อำนาจปืน (missile) อำนาจสื่อ (media) และอำนาจเงิน (money)