Ipse Dixit, appeal to authority อ้างปรมาจารย์

ผู้แต่ง : เอนก สุวรรณบัณฑิต
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ภาษาละตินอ่านว่า “อึ๊ปเซ ดิ๊กซิต” แปลว่า “ท่านได้กล่าวไว้” หมายถึงการอ้างคำพูดของ ผู้มีชื่อเสียงผู้นับหน้าถือตามาสนับสนุนความคิดของผู้อ้าง การอ้างเช่นนี้ถ้าในเรื่องที่ปรมมาจารย์ผู้นั้นเป็นผู้เชี่ยวชาญอยู่จริง และเรื่องที่อ้าง ถึงยังไม่มีผู้ใดพบข้อคิดใหม่ที่ดีกว่า ก็นับว่าการอ้างนั้นมีน้ำหนักอยู่มากและถือเป็นการอ้างที่สมเหตุสมผล แต่ถ้าอ้างมาสนับสนุนเรื่องที่ปรมาจารย์ผู้นั้นไม่มีความสันทัด หรือความรู้ของปรมาจารย์ในเรื่องนั้นล้าสมัยไปแล้ว ก็ต้องนับว่าใช้เหตุผลวิบัติทางจิตวิทยา เพราะผู้ฟังไม่มีความรู้มากนัก อาจจะไม่รู้จักแยกประเด็นว่า ข้อคิดไหนยังใช้ได้ และข้อคิดไหนล้าสมัยไปแล้ว เมื่อได้ยินนามของผู้ที่ตนเคารพเทิดทูนก็รู้สึกเคารพเชื่อถ้อยคำของท่านผู้นั้นไปเสียทุกเรื่องด้วย เช่น

“พระพุทธเจ้าไม่เคยทรงรถยนต์ไปประกาศพระธรรม เพราะฉะนั้นภิกษุทั้งหลายไม่พึงใช้รถยนต์เป็นพาหนะเดินทางไปแสดงธรรมเทศนา”

จะเห็นได้ว่าอ้างพระพุทธเจ้าในเรื่องที่ไม่เกี่ยวกับข้อห้ามของพระองค์ ในเมื่อสมัยพุทธกาลยังไม่มีรถยนต์ พระองค์จะทรงใช้รถยนต์ให้เห็นเป็นตัวอย่างได้อย่างไร ถ้าคิดจะห้ามมิให้พระภิกษุใช้รถยนต์ก็ควรจะอ้างเหตุผลอื่นจะเหมาะกว่า

“อาจารย์ปรัชญาว่าไก่ย่างร้านริมคลองอร่อยนัก เราไปกินจะไม่ผิดหวังแน่”

ถ้าจะอ้างอาจารย์ปรัชญาในกรณีเช่นนี้ ก็ต้องอ้างในฐานะนักกินซึ่งอาจารย์ผู้นั้นอาจจะเป็นด้วยก็ได้ แต่ไม่ใช่ในฐานะนักปรัชญา เพราะวิชาปรัชญาไม่เกี่ยวกับเรื่องว่าไก่ย่างที่ไหนอร่อย