ignoratio elenchi / irrelevant conclusion สรุปนอกประเด็น

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ภาษาละตินอ่านว่า “อิ๊กโนราซีโอ เอเล็นฆี” แปลว่า ไม่รู้ประเด็น บางครั้งผู้พูดไม่รู้จะหาเหตุผลใดมาอ้างได้อย่างเหมาะสมก็เลยอ้างเหตุการณ์เฉพาะหน้าหรืออ้างข้อความอะไรสักอย่างที่สะดุดใจผู้ฟัง เพียงแต่ให้ได้พูดอะไรออกมาสักอย่างเท่านั้น ไม่เกี่ยวข้องอะไรกับข้อสรุปเลย

ถ้าผู้ฟังกำลังใจลอยหรือเหนื่อยหน่ายก็อาจจะเอออวยไปได้อย่างง่าย ๆ หรือในกรณีเถียงกันจริง ๆ เมื่อโต้กันไปโต้กันมาหนัก ๆ เข้าเรื่องก็ค่อยๆ เลอะเลือนไป จนที่สุดสรุปไปเป็นคนละเรื่องกับที่ตั้งประเด็นไว้

เรื่องนี้นับว่าผิดกฎข้อที่หนึ่งของรูปนิรนัยให้สังเกตว่าจะผิดเรื่องนี้ก็ต้องสรุปนอกเรื่องจริง ๆ ถ้ามีความสัมพันธ์กันบ้างแต่ไม่เพียงพอก็จะผิดเรื่องอื่น ดังนั้น การอ้างว่าสรุปนอกประเด็นต้องเอาไว้เมื่อหาข้อผิดอื่นไม่ได้แล้วเท่านั้น ตัวอย่าง

“อาจารย์สอนไม่รู้เรื่องไปกินข้าวกันดีกว่า” ถ้าจะไปกินข้าวเพราะหิวหรือเพราะถึงเวลาอาหาร ก็น่าจะรับฟัง แต่การที่อาจารย์สอนไม่รู้เรื่องไม่เห็นจะเกี่ยวกับการกินข้าวแต่อย่างใด
“อาชญากรรมทำให้ประชาชนเสียขวัญ เพราะฉะนั้นขอให้คุณตำรวจจับกุมชายคนนี้” ถ้าตำรวจจะจับกุมใครคนหนึ่งก็ต้องมีหลักฐานเสียก่อนว่าผู้นั้นทำผิดกฎหมาย แต่อยู่ดี ๆ จะมาจับกุมชายคนหนึ่งไปเพียงแต่เพื่อปลอบขวัญประชาชนย่อมไม่มีเหตุผลเลย
“อันว่าความกรุณาปรานี… ขอคุณแต่งงานกับผมเถอะ” ถ้าจะแต่งงานกันก็ต้องเพราะความรัก หรือเพราะความเหมาะสมที่จะเป็นคู่ครองกัน ความปรานีไม่เป็นเหตุสำหรับแต่งงานเลย