philosophy, use of   รู้ปรัชญาแล้วได้ประโยชน์อะไร

ผู้แต่ง : เมธา  หริมเทพาธิป

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

ในยุคโบราณ  นักปรัชญาถือกันว่าเป็นผู้รอบรู้พูดได้ทุกเรื่อง ไม่ใช่รู้งานอาชีพ ไม่ใช่รู้งานทาส ไม่ใช่รู้งานศึกสงคราม  แต่รู้เพื่อประเทืองปัญญา ใคร ๆ ก็อยากฟังนักปรัชญาพูด เพราะได้แง่คิดใหม่ๆ เกี่ยวกับชีวิต สังคม และวัฒนธรรม ใครได้รับการยอมรับว่าเป็นนักปรัชญาแล้ว ก็จะเลื่องลือเล่าต่อ ๆ กันไป  ไปทางไหนก็มีผู้อยากพบเห็นและสนทนาด้วย  ได้รับเกียรติและการยกย่องในสังคม นักปรัชญาเองอาจจะพูดข่มทับกันบ้าง แต่ประชาชนให้ความเคารพทุกคน เหมือนคนไทยเคารพพระภิกษุทุกรูป  แม้ในหมู่สงฆ์จะมีการแบ่งเป็นนิกาย  แต่ชาวบ้านไม่สนใจเรื่องนั้น  สนใจแต่ว่าเป็นพระ

ในยุโรปยุคกลาง  ปรัชญาเป็นสาวใช้ของการศึกษาศาสนา  ศาสนาจึงสนใจยกย่องปรัชญาที่เอื้อศาสนาและตั้งใจปรามาสปรัชญาที่บั่นทอนศาสนา

ในกระบวนทรรศน์แบบสมัยใหม่หรือนวยุค  ปรัชญาเป็นเครื่องมือบุกเบิกและค้ำจุนวิทยาศาสตร์โดยการรับรองความคิดแบบวจนศูนย์ (logocentrism) ที่นักวิทยาศาสตร์ต้องการเพื่อค้ำประกันความมั่นคงของงานค้นคว้าของตน

ในกระบวนทรรศน์แบบหลังนวยุคสายกลาง  ปรัชญาเป็นกรรมการชี้ขาดจัดระเบียบความรู้ใหม่ทั้งหมด  โดยพิจารณาเนื้อหาความรู้ใหม่ทั้งหมด  ไม่ละทิ้งอะไรเลย (reread all, reject none) เพื่อให้ความรู้แต่ละเรื่องมีบทบาทอันควรของตนและจำกัดให้อยู่ในบทบาทอันควรของตนเท่านั้น  โดยหวังว่าด้วยวิธีนี้จะช่วยให้ผู้มีความรู้ยอมรับบทบาทของกันและกัน  เคารพความรู้ของกันและกันจะช่วยลดความตึงเครียดในสังคม  ลดความขัดแย้งในแง่มุมต่าง ๆ และลดความกดดันในความรับผิดชอบของผู้บริหาร

เราจะพยายามศึกษาปรัชญากันด้วยวิธีการและเจตนาล่าสุดนี้  โดยไม่ละเลยประโยชน์อื่นๆ อันพึงมีพึงได้จากการรู้ปรัชญา เช่นผลพลอยได้จากการอ่านใจคน  การเห็นความสัมพันธ์และความต่อเนื่องของเนื้อหาวิชาต่าง ๆ เป็นต้น

ปรัชญากับ philosophy  ก็จะถือหลักเดียวกัน คือ ให้ต่างกันในความหมายตามรากศัพท์  แต่ในการใช้จริงให้มีความหมายเหมือนกัน คืออะไรที่ฝรั่งเรียกว่า philosophy ได้ก็คือปรัชญา และอะไรที่คนไทยเรียกว่าปรัชญาได้ก็คือ philosophy ด้วย ก็เชื่อว่าไม่น่าจะมีปัญหาอะไร