Plato on truth ความจริงของเพลโทว์

ผู้แต่ง : รวิช  ตาแก้ว

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

เพลโท(Plato 427-347ซาคเขรอถิสสอนว่าความจริงนั้นเราสามารถรู้ได้แน่นอน ด้วยวิธีรื้อฟื้นความจำ (reminiscence) เพราะก่อนเกิดมาเป็นคน ดวงจิตเคยอยู่หรือผ่านโลกแห่งมโนคติมาแล้ว มีความรู้เกี่ยวกับมโนคติเหล่านั้นทั้งหมด พอปฏิสนธิเป็นมนุษย์ ดวงจิตถูกยัดเยียดเข้ามาในร่างกาย จึงลืมความรู้เดิมไปเสียต่อเมื่อมาเห็นสิ่งเฉพาะหน่วยในโลกนี้ ก็ค่อย ๆ รื้อฟื้นความจำที่เคยรู้มาแล้วอย่างดี บางคนรื้อฟื้นได้ดีกว่าคนอื่นก็กลายเป็นนักปราชญ์หรือศิลปิน ความรู้ของมนุษย์ในโลกนี้จึงเป็นความรู้สากล สิ่งเฉพาะหน่วยเป็นเพียงสิ่งกระตุ้นให้รื้อฟื้นความจำถึงความรู้สากลที่เคยรู้มาก่อนเท่านั้น ความรู้ทางประสาทจึงนับว่าเป็นเพียงเงาเลือนรางของความรู้แท้เท่านั้น เช่นเด็กคนหนึ่งมีคนพาไปเที่ยวสวนสัตว์ได้เห็นช้างเป็นครั้งแรก  ภาพช้างตัวนั้นเป็นเงาเลือนรางของความรู้เรื่องช้าง  ซึ่งในขณะเดียวกันเงาเลือนรางนั้นก็กระตุ้นความทรงจำในปัญญาให้รื้อฟื้นความจำถึงช้างสากลที่เด็กคนนั้นเคยรู้มาก่อนจุติลงมาในท้องแม่ ความรู้ที่ได้จากการรื้อฟื้นความจำนั่นแหละเป็นความรู้แท้  เป็นความรู้เรื่องช้างสากล  และที่อนุมานได้ว่าเด็กคนนั้นมีความรู้ถึงช้างสากลก็เพราะเมื่อสอนให้เข้ารู้ว่าที่เห็นนั้นเรียกว่า “ช้าง” และเขาจำคำได้  ครั้นไปเห็นช้างอีกตัวหนึ่ง ซึ่งอาจจะมีขนาดต่างกัน  สีต่างกัน  อายุต่างกันมาก  ผอมกว่ากันมาก  เขาก็จะออกเสียงเรียกพลางชี้ให้ดูว่า “ช้าง”

การรื้อฟื้นความจำทำได้เป็น 3 ขั้นตอน คือ

1) โดยประสบการณ์ส่วนตัว (private experience) ดังตัวอย่างข้างต้น

2) โดยการเรียนรู้จากครู (learning from instructors) คือเมื่อส่วนตัวหาประสบการณ์ใหม่ ๆ ไม่สู้ได้แล้วก็สมัครเข้าเป็นศิษย์ให้มีครูที่ได้รื้อฟื้นความจำมาก่อนมากกว่า ให้หาวิธีกระตุ้นการรื้อฟื้นความจำตามกลเม็ดของตน ผู้เรียนจะได้มีโอกาสรื้อฟื้นความจำได้เร็วกว่าที่จะคอยมีประสบการณ์ใหม่โดยบังเอิญ

3) โดยการเพ่งพินิจ (contemplation) คือเมื่อครูไม่สู้จะให้ความรู้ใหม่อย่างคุ้มค่าใช้จ่ายและเวลา ก็ควรลาออกและใช้วิธีฝึกจิตให้สงบ  ปัญญาจะเป็นอิสระและเข้าถึงโลกแห่งมโนคติ (World  of  Ideas) โดยอัตโนมัติ และจะสัมผัสโดยตรงด้วยวิถีทางของปัญญาและสามารถทำได้ การรู้สิ่งสากลในโลกแห่งมโนคตินี่แหละคือความจริงแท้และสมบูรณ์แบบ  สิ่งเฉพาะหน่วยที่มีอยู่ในโลกนี้เป็นเพียงเงาของความเป็นจริงนั่นคือเลียนแบบความเป็นจริงแท้  ซึ่งตามสำนวนของเพลโทว์ว่า  ไอ้ด่างมีส่วน (participitation) ในความเป็นจริงแท้ ในความหมายว่าขอยืมความเป็นจริง ส่วนหนึ่งมาจากสุนัขสากลชั่วขณะที่มีชีวิตอยู่  ตายลงเมื่อใดก็คืนความเป็นจริงไปทั้งหมด ซากสุนัขจึงไม่มีความเป็นสุนัขเหลืออยู่เลย

ทฤษฎีความจริงของเพลโทว์เป็นจุดเริ่มต้นของความพยายามขอฐานและข้ออ้างให้แก่การยึดมั่นถือมั่น  ซึ่งจะพัฒนาต่อมาเป็นวจนศูนย์ (ดู logocentrism) และเป็นเหตุผลสนับสนุนการยึดมั่นถือมั่น