reason and goodness  เหตุผลกับการทำดี

ผู้แต่ง : สุดารัตน์ น้อยแรม

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

เมื่อมีการใช้ศาสนากันอย่างไม่ถูกต้องเกิดขึ้น นักคิดบางคนก็อดคิดไม่ได้ว่ามโนธรรมหรือความสำนึกคุณค่าความประพฤติ ควรจะมีฐานอยู่บนอะไรบ้างหรือไม่  เพื่อจะใช้เป็นมาตรการสำหรับทุกคนได้ ยิ่งกว่านั้นในเมื่อศาสนาให้มโนธรรมต่าง ๆ กัน  เราอาจจะหาพื้นฐานร่วมสำหรับทุกศาสนาได้หรือไม่  เพื่อว่าเราจะได้ใช้เป็นมาตรฐานสำหรับทุกคนโดยไม่คำนึงว่าจะนับถือศาสนาใดหรือไม่

ผู้ที่มีปัญหาเช่นนี้และแสวงหาคำตอบได้ชื่อว่าเป็นนักปรัชญาจริยะ นั่นคือ เกิดมีการขบคิดปัญหาทางจริยะด้วยเหตุผลขึ้น เมื่อได้หลักการแล้วใครที่เลื่อมใสในศาสนาใดก็จะเอาไปอธิบายศีลธรรมขอศาสนาของตนต่อไป  ระยะนี้จะมีมาตรการความประพฤติเกิดขึ้นมากมายโดยไม่อ้างศาสนา  แม้นักศีลธรรมของศาสนาก็ต้องหาพื้นฐานปรัชญาก่อนที่จะอ้างศาสนา  แล้วจึงนำไปใช้เป็นพื้นฐานสำหรับอธิบายศีลธรรมของศาสนาต่อไป  ระยะนี้เป็นระยะของนักปรัชญา  นักปรัชญาทุกคนช่วยกันขบคิดในเรื่องนี้

ระหว่างนี้ผู้ที่ไม่ใช่นักปรัชญาก็ยังยึดศาสนาเป็นมโนธรรมต่อไป  แต่เมื่อปรัชญามีบททาบขึ้นควบคู่กันไป  แล้วแต่ว่าใครจะมีศรัทธาต่อศาสนาใด  และเลื่อมใสในลัทธิปรัชญาของท่านผู้ใดมากน้อยเพียงใด  ส่วนผู้ที่ไม่มีศรัทธาต่อศาสนาใดเลยก็จะมีมโนธรรมไปตามลัทธิปรัชญาที่ตนเลื่อมใสเพียงอย่างเดียว

กฎหมายยังคงมีต่อไปเพื่อการอยู่รวมกันอย่างสงบสุขในสังคม แต่คุณค่าทางจริยธรรมของกฎหมายลดลงไปมากในหมู่คนทั่วไป  คนเราปฏิบัติตามกฎหมายก็เพราะเห็นเหตุผลทางปรัชญาว่าควรปฏิบัติมิฉะนั้นจะฝ่าฝืน  การฝ่าฝืนด้วยวิธีต่อสู้เอาชนะด้วยกำลังเรียกว่าการปฏิรูป (reformation) แต่ถ้าฝ่าฝืนอย่างสงบเรียกว่าการดื้อแพ่ง (civil disobedience) แต่ถ้าทำการล้างระบบเก่าทั้งระบบเพื่อสร้างระบบใหม่เรียกว่าปฏิวัติ (revolution) และถ้าล้างระบบเก่าและไม่มีระบบใหม่ขึ้นมาแทนเรียกว่าอนาธิปไตย (anarchism) แม้ว่าจะมีนักปรัชญาบางคนพยายามจะรื้อฟื้นให้คุณค่าทางจริยะแก่กฎหมายเสียใหม่ตามลัทธิปรัชญาของตน แต่คุณค่าทางจริยะสำหรับกฎหมายก็ไม่สู้จะกระเตื้องขึ้นมากนัก ประเพณียิ่งมีค่าทางขริยะลดลงไปอย่างมาก