จริยธรรมลัทธิซาฟเฝิสม์

ผู้แต่ง : เอนก  สุวรรณบัณฑิต

ผู้ปรับแก้ :  กีรติ  บุญเจือ

บ่อเกิด เดิมเมื่อชาวกรีกเริ่มเต้นหลักแหล่ง ได้ยึดการเกษตรเป็นอาชีพหลักทุกคนรักและเสียสละเพื่อร่วมมือกันปกปักรักษาที่ดินทำกินของตน ต่อมาเมื่อทำการค้าร่ำรวยก็แข่งขันแสวงหาอำนาจในนครัฐของตนและระหว่างนครรัฐ เพื่อกุมอำนาจทางการค้าเทียบได้กับสภาพของสมัยปฏิวัติอุตสาหกรรมในยุโรป ปรัชญาลัทธิซาฟฟิสท์นับได้ว่าเป็นตัวแทนของสมัยกรีกรุ่งเรืองทางการค้าได้เป็นอย่างดี นักปรัชญาของลัทธินี้ได้มีโอกาสเดินทางท่องเที่ยวหาประสบการณ์ไปหลายหัวเมืองได้เห็นความหลากหลายในมาตรการเดียวตายตัวสำหรับทุกคน

เพรอแทกเกอเริส (Protagoras,ก.ค.ศ.๔๘๐- ๑๐) เป็นเจ้าของสูตรว่า “คนเป็นมาตรการวัดทุกสิ่ง” (Man is the measure of all things) ซึ่งกลายเป็นสูตรพื้นฐานของลัทธิซาฟฟิสท์และเป็นมาตรการจริยะ สูตรนี้หมายความว่า คนแต่ละคนเป็นมาตรการตัดสินความประพฤติของตนเองโดยความรู้สึกชอบหรือไม่ชอบ ใครทำตามที่ตนชอบเรียกได้ว่าทำดีและเป็นคนฉลาด ถ้าต้องฝืนใจทำสิ่งที่ตนเองไม่ชอบถือได้ว่าไม่ดีและเป็นคนโง่ เพรอแทกเกอเริสอ้างเหตุผลว่า จากการท่องเที่ยวไปในที่ต่าง ๆ พบว่ามาตรการจริยะมีต่าง ๆกันหลายแบบ ต่างก็มีเหตุผลยกมาอ้างสนับสนุนได้เป็นแควด้วยกันทั้งนั้น ไม่อาจ ตัดสินใจได้ว่ามาตรการใดดีกว่ามาตรการใด คนฉลาดจึงควรเลือกทำตัวตามที่ตัวเองชอบคนอื่นเป็นเรื่องของคนอื่นที่จะเลือกทำตามที่แต่ละคนชอบ

เธรอซีมเมอเคิส (Tharsymachus, ศต.๕-๔ ก.ค.ศ.) สอนว่า มาตรการจริยะเท่าที่ถือกันอยู่ล้วนถูกกำหนดขึ้นโดยผู้มีอำนาจ เพื่อรักษาผลประโยชน์ของตนเองตามที่แต่ละคนเห็นควร ผู้อยู่ใต้อำนาจพลอยถือตามด้วยความเกรงกลัวในระยะแรก ต่อมาก็กลายเป็นความเคยชินจึงยอมรับโดยดุษฎี