foundationalist truth ความจริงของลัทธิมูลฐานนิยม

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

การสงสัยของเดการ์ตที่เรียกว่าสงสัยสากล หรือสงสัยหมดทุกอย่างนั้น เป็นการสงสัยเพื่อเป็นวิถีนำไปสู่ความจริงของเรื่องที่สงสัยเท่านั้น จึงเรียกความสงสัยชนิดนี้ว่า สงสัยแบบวิธีการ(methodical doubt) คือสงสัยเพื่อจะยืนยันใหม่ในภายหลังให้หนักแน่นยิ่งขึ้น ความสงสัยแบบนี้นักปรัชญายุคกลางใช้กันเป็นส่ำเป็นสัน เช่น อไควเนิส เมื่อจะค้นคว้าหาความจริงในเรื่องใด จะต้องตั้งประเด็นสงสัยขึ้นก่อน ตัวอย่างเช่น “พระเจ้ามีจริงหรือไม่ ดูเหมือนว่าไม่มีพระเจ้า เพราะ….” แต่ท้ายที่สุดก็จะมีข้อแก้ความสงสัยและข้อพิสูจน์ยืนยันหนักแน่นกว่าเดิมว่าต้องมีพระเจ้า จึงเห็นได้ว่าเมื่ออไควเนิสตั้งประเด็นปัญหาขึ้นมานั้น อไควเนิสมิได้สงสัยจริงๆเลย แต่สงสัยแบบวิธีการเท่านั้น
นักปรัชญายุคกลาง ก็นิยมการพิสูจน์โดยยกข้ออ้างมาสนับสนุนตามกฎตรรกวิทยานิรนัยอยู่แล้ว แต่เดการ์ตเห็นว่ายังไม่แนบเนียนพอ คือวิธีพิสูจน์แบบที่เคยใช้กันมานั้น เพียงแต่ได้อ้างอะไรมาสนับสนุนก็เป็นอันใช้ได้แล้ว มิได้คำนึงถึงการกำหนดปฐมบทซึ่งจะต้องยอมรับทั้งๆที่พิสูจน์ไม่ได้ แล้วก็ใช้ปฐมบทพิสูจน์ทฤษฎีที่ง่ายที่สุด ต่อจากนั้นก็ใช้ทั้งมูลบทและทฤษฎีที่พิสูจน์ได้แล้วเป็นข้ออ้าง เพื่อพิสูจน์จากข้อง่ายกว่าไปหาข้อยากขึ้นไปตามลำดับ ที่เรียกว่าข้อง่ายกว่านั้น ได้แก่ข้อที่สามารถพิสูจน์ได้ก่อน โดยอาศัยสิ่งที่แน่ใจได้ก่อน จึงนับได้ว่าสิ่งใหม่ที่เดการ์ตเสนอขึ้นมาในเรื่องนี้ก็คือ ความพิถีพิถันในวิธีพิสูจน์ เพื่อให้แน่ใจได้ว่าได้ความจริงโดยไม่อาจจะตั้งแง่สงสัยได้
การพิสูจน์แบบตรรกวิทยานิรนัยของยุคกลางมีการอ้างวนเวียนกันได้ เปรียบเหมือนคน 5 คน ตกจากเครื่องบินพร้อมกันต่างคนต่างช่วยพยุงกันและกัน โดยไม่มีใครเป็นหลักได้เลย ผลก็คือตกลงสู่พื้นดินพร้อมกัน และตายด้วยกันทั้งหมด การพิสูจน์แบบตรรกวิทยานิรนัยของยุคกลางอาศัยอ้างกันและกันดังผังที่แสดงข้างล่างนี้ สมมุติว่ามีความรู้อยู่ 5 ข้อ (แต่ความจริงแล้วมีจำนวนนับพันนับหมื่นทีเดียว) ต่างก็ใช้เป็นข้ออ้างสนับสนุนกันและกันได้ เช่น A สนับสนุน B, C, D และ E ส่วน B ก็สนับสนุน A, C, D และ E ฯลฯ

เช่นนี้ข้อความทั้ง 5 อาจจะเท็จข้อใดหรือเท็จด้วยกันทั้งหมดก็ได้ เพราะต่างก็ซัดทอดความรับผิดชอบให้กันและกัน เดการ์ตเห็นว่าวิธีพิสูจน์แบบเรขาคณิตสามารถแก้ไขจุดอ่อนนี้ได้ โดย
1.หาข้อที่แน่ใจว่าจริงอย่างไม่มีใครจะสงสัยได้เลย วางไว้เป็นปฐมบทของการพิสูจน์
2. เรียงลำดับการพิสูจน์เป็นขั้นๆ เพื่อให้แน่ใจว่าได้ความจริงไปทุกขั้นตอน

วิธีพิสูจน์แบบเรขาคณิตของเดการ์ต เขียนเป็นผังได้ดังนี้

เหตุผลของคำตอบ เนื่องจากว่าวิธีเรขาคณิตได้พิสูจน์ตัวเองแล้วว่าให้ความจริงที่ไม่มีใครสงสัยได้เลย พิสูจน์ถึงไหนก็แน่ใจได้ถึงนั่น นั่นคือข้อความใดจะยกเอาไปใช้พิสูจน์ได้ ต้องผ่านการพิสูจน์มาก่อนจนแน่ใจแล้ว ยกเว้นปฐมบท(assumption) ซึ่งต้องยอมรับโดยไม่มีการพิสูจน์เพราะพิสูจน์ไม่ได้ เนื่องจากเป็นข้อความที่ง่ายที่สุด เห็นแจ่มแจ้งและชัดเจนได้ในตัวเอง และทุกคนต้องยอมรับว่าจริงโดยความจำเป็นจากอัชฌัตติกญาณของแต่ละคนแต่ทว่าตรงกันทุกคน