Leibniz’s truth ความจริงของไลบ์นิซ

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ไลบ์นิซ (Wilhelm von Leibniz 1646-1716) เป็นชาวเยอรมัน คิดว่าวิธีการเรขาคณิตยากที่จะวางพื้นฐานการพิสูจน์ความจริงได้โดยไม่เข้าข่ายการพิสูจน์เป็นวงจร (ดู circular proof)

ท่านเป็นนักพีชคณิตจึงเสนอวิธีพีชคณิตขึ้นใช้ในปรัชญา คือแยกความคิดเข้าใจออกเป็นหน่วยย่อยที่สุด สมมุติเป็น a b c d ….. เรียกว่า monads of ideas (บางคนยังใช้รูปศัพท์ภาษากรีก เอกพจน์ = monas , พหูพจน์ = monade)

เมื่อได้หน่วยย่อยที่สุดครบถ้วนแล้วจึงค่อยเอาหน่วยย่อยมาผสมกัน เช่น abbc ac…. สังเกตดูตามความจริงว่าเกิดอะไรขึ้นแล้วตั้งเป็นกฎทั่วไป

ดังนี้เราจะสามารถหาความจริงได้ครบถ้วนอย่างสัมพันธ์กันหมดทุกส่วนต่อจากนั้นก็หาผลของความคิดจากการผสม 3 หน่วยย่อยเข้าด้วยกัน คือ abcabdabeacbacaacd …. จนหมดทุกกรณี แล้วก็หาผลจากการผสม 4 หน่วย 5 หน่วย 6 หน่วย จนปัญญาของมนุษย์จะหมดความสนใจ

การทำอย่างนี้เรียกว่าวิธีหาความรู้ด้วยวิธีคณิตศาสตร์ (mathematical method) จึงสังกัดลัทธิเหตุผลนิยม (ดู rationalisu) และวิธีของไลบ์นิซใช้พีชคณิตของคณิตศาสตร์ จึงได้ชื่อพิเศษว่าวิธีพีชคณิตสำหรับหาความจริง (algebraic method for truth) ซึ่งสำหรับไลบ์นิซเป็นวิธีเดียวที่แผ่ใจได้ว่าบรรลุถึงความจริง

ความคิดของไลบ์นิซสมัยนั้นไม่สู้จะมีผู้เข้าใจและได้รับความสนใจน้อยทั้ง ๆ ที่เข้าข่ายลัทธิ วจนศูนย์นิยมอย่างสมบูรณ์แบบ ในปัจจุบันนี้กลับหันมาค้นคว้ากันเป็นการใหญ่โดยสำนักปรัชญาวิเคราะห์เพื่อใช้ประโยชน์ และโดยสำนักหลังนวยุคเพื่อวิจารณ์

ทีนี้ก็หาคนเขียนหน่วยย่อยทุกหน่วยและหน่วยผสมทุกหน่วย จัดพิมพ์เป็นสารานุกรมความรู้ทั้งหมดของมนุษย์ชาติ (Encyclopedia of all human knowledge) ก็จะเป็นเครื่องมือและกรอบความรู้ของมนุษย์ จัดการให้ทั่วโลกเรียนหาความรู้ทันกันหมด

ปัญหาต่าง ๆ ก็จะแก้ได้ง่าย เพราะพูดรู้เรื่องกันทั่วโลก ก็ต้องชมว่าไลบ์นิซมีความคิดดีและตอบสนองความหวังดีที่ประเสริฐยิ่งสำหรับมนุษยชาติ

แต่น่าเสียดายที่ไม่มีใครกล้าทำตามแผนการของไลบ์นิซ เพราะไม่แน่ใจใน 2 เรื่อง คือ

1)ไม่แน่ใจว่าวิเคราะห์ถึงไหนจึงจะแน่ใจได้ว่าถึงหน่วยย่อยที่สุดของความรู้

2)ไม่แน่ใจว่าเก็บข้อมูลถึงไหนจึงจะหมดประสบการณ์ของมนุษย์

เมื่อไม่แน่ใจในเรื่องสำคัญอย่างนี้จึงไม่มีใครกล้าลงทุนลงแรงเริ่มทำแผนการจึงค้างเติ่งอยู่แค่นี้ อย่างไรก็ตาม ได้มีผู้เอาแผนการนี้ไปใช้สร้างสารานุกรมขึ้นมากมายในขอบข่ายที่ไม่ต้องเสี่ยงมากนัก ก็ได้มีสารานุกรมความรู้ต่าง ๆ เกิดขึ้นมากมายเรื่อยมาจนทุกวันนี้