ศ.กีรติ​ บุญเจือ …

ในการพัฒนาแนวคิดเพื่อก่อร้างสร้างปรัชญาไทย (ปัจจุบัน) (contemporary Thai philosophy) เพื่อให้พ้นไปจากประวัติปรัชญาไทย ปรัชญาไทยร่วมสมัยจึงพึงมี 4 ลักษณะ ได้แก่

1. ธรรมชาตินิยม (Naturalism) คือ การยอมรับความเป็นจริงของสิ่งต่าง ๆในโลก ตามระดับความจริงในกรอบของวิชา 5 ระดับ คือ

1. ความจริงระดับระดับคณิตศาสตร์ = จริงตามกฎเกณฑ์เท่าที่สังคมตกลงรับรู้ร่วมกัน
2. ความจริงระดับวิทยาศาสตร์ = จริงตามข้อมูลเท่าที่หาได้
3. ความจริงระดับประวัติศาสตร์ = จริงตามหลักฐานเท่าที่มี
4. ความจริงระดับปรัชญา = จริงตามกระบวนทรรศน์ที่เชื่ออยู่
5. ความจริงระดับศาสนา = จริงตามศรัทธาที่มีต่ออันติมสัจธรรมเท่าที่ตนรู้จากการปฏิบัติธรรม

ปรัชญาไทยเน้นความจริงตามแนวคิดธรรมชาตินิยม โดยเน้นการแยกเข้าใจให้ชัดเจนระหว่างความเป็นจริง (reality) กับความจริง (truth) ซึ่งทำให้ยอมรับความเป็นจริงได้ตามของระดับวิชาได้

2. สัมพันธนิยม (Relationism) คือ ทุกสิ่งทุกอย่างมีความสัมพันธ์กันอยู่ ไม่มีอะไรที่ไม่สัมพันธ์กับสิ่งอื่น เรื่องนี้ปรัชญาไทยให้ความสำคัญเป็นข้อที่ 2 ของเอกลักษณ์บานพับ 4 ประการ (cardinal criteria) ของปรัชญาไทยคือ (1) เป็นพหุนิยม (2) รู้เป็นระบบ (3) คิดเป็นเหตุผล และ (4) เทิดทูนประเพณีอันดีงาม

ทั้งนี้ ต้องระวังการสับสนกับแนวคิดสัมพัทธินิยม (Relativism) คือ สิ่งหนึ่งขึ้นกับอีกสิ่งหนึ่ง ปรัชญาไทยต้องเป็นสัมบูรณ์ (absolute) เป็นเอกเทศในตัวเอง ไม่ขึ้นกับอะไรนอกจากเอกลักษณ์บานพับ

3. มัชฌิมนิยม (Middle way) คือ ทางสายกลาง ความพอดี อันเป็นนโยบายของทุกศาสนาและของปรัชญาแห่งเศรฐกิจพอเพียง

4.มนุษยนิยม (Humanism) เอื้อความสุขแท้ระดับมนุษย์แก่ผู้ใช้ปัญญา เน้น interrelationship ซึ่งในทางปฏิบัติไม่สู้ได้ตระหนักกัน แต่ก็เป็นบทบาทของการอบรมปรัชญาไทยด้วย อบรมแบบไทย ไม่อิงตะวันตกจนเกินไป ต้องมาจากรากเหง้าของบรรพบุรุษ และช่วยกันคิดจากเนื้อในตนคือ จากปัญญาของนักคิดไทย

แต่จะต้องไม่ก่อให้เกิดปัญหาข้อขัดแย้งทางความคิดกับด้านศาสนาของคนระหว่างรุ่น นั่นคือ เราจึงต้องสอนและอบรมปรัชญาไทยแก่คนไทย (ผู้อาศัยในแผ่นดินไทยและผู้สนใจ) ไว้ล่วงหน้า สอนปรัชญาต้องสอนปรัชญา ไม่ใช่สอนศาสนา ปรัชญาไทยจะเตรียมผู้เรียนให้มีท่าทีพหุนิยมในการเรียนรู้และนับถือศาสนาแบบรับรู้ความต่างในการเข้าถึงศาสนาของแต่ละคน และรู้จักแยกความเหมือนเอาไว้ใช้ร่วมมือกันและมองความต่างเป็นความงดงามในสังคมของผู้นับถือศาสนาเดียวกัน่ต่างลัทธิกัน และระหว่างผู้นันบถือศาสนาต่างกัน

รากเหง้าของปรัชญาไทยหมายความว่าอย่างไร หมายความตามเทวรูป 4 ของเบขั้น (Francis Bacon 1561-1626) (1) เทวรูปแห่งตระกูลได้แก่ อารมณ์ตามสายเลือดและดีเอ็นเอ (2) เทวรูปแห่งถ้ำได้แก่ การศึกษาซึ่งในปัจจุบันคือการศึกษาแบบอารยันตะวันตก (กรีก-โรมัน+ยุโรป+อังกฤษ+อเมริกา) เป็นพื้น ต่อยอดด้วยอารยันตะวันออก (อินเดีย) (3) เทวรูปแห่งตลาดนัดได้แก่ ภาษาที่เคยชินใช้สอย ซึ่งมีทั้งภาษาตระกูลไทและตระกูลอารยันทั้งตะวันออกและตะวันตก (4) เทวรูปแห่งโรงละครได้แก่ ประเพณีอันดีงามของอารยธรรมไทย