ethics จริยศาสตร์

ผู้แต่ง : สุดารัตน์ น้อยแรม
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

เนื่องจากวิชาจริยศาสตร์เป็นวิชารวมความรู้ทุกอย่างเกี่ยวกับความประพฤติของมนุษย์ จึงต้องพิจารณาตามองค์ประกอบต่าง ๆ ของมนุษย์ที่มีส่วนทำให้เกิดการกระทำที่เป็นความประพฤติ จึงต้องมีส่วนที่เป็นวิทยาศาสตร์ (ฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยา) ซึ่งสามารถศึกษาได้ตามกฎที่ค่อนข้างตายตัว เรียกว่า วิทยาศาสตร์จริยะ (Science of Ethics) นอกจากนั้นก็มีส่วนที่ตายตัวน้อยลง เพราะขึ้นกับการตัดสินใจของมนุษย์ เรียกว่า จิตวิทยาจริยะ (Psychology of Ethics) นอกจากนั้นก็มีส่วนที่ตายตัวน้อยลงไปอีก เพราะขึ้นกับการตัดสินใจร่วมของสังคม ซึ่งจะต้องแยกส่วนที่ตัดสินใจปลีก ๆ ย่อย ๆ ออกไป เหลือเฉพาะส่วนใหญ่ที่ตัดสินใจร่วมกัน เรียกว่า สังคมวิทยาจริยะ (Sociology of Ethics)

นอกจากนั้นก็มีส่วนที่ตายตัวน้อยลงไปอีก เพราะขึ้นกับความคิดสุดยอดหรือปรัชญาของแต่ละคนโดยเฉพาะอย่างยิ่งการตัดสินใจของปรัชญาที่มีอิทธิพลมาก ๆ เรียกว่า ปรัชญาจริยะ (Philosophy of Ethics) ซึ่งส่วนหนึ่งก็คือศาสนศาสตร์ของแต่ละศาสนาที่ศึกษาศาสนาในระดับปรัชญา ซึ่งอาจจะเรียกว่า เทววิทยา (Theology) หรือ ศาสนศาสตร์ (Divinity)

นอกจากนั้นยังมีขนบธรรมเนียมประเพณีและความเชื่อถือของชาวบ้าน ที่สังคมทั่วไปถือว่า “ไม่เชื่อก็อย่าลบหลู่” แต่ก็มีอิทธิพลอย่างมากต่อการตัดสินใจ การตัดสินความดี-ชั่ว และการลงมือปฏิบิตของคนในสังคมที่ใช้เหตุผลบ้าง ทำไปตามกระแสบ้าง ซึ่งหาความแน่นอนตายตัวหรือจัดเป็นระบบระเบียบวิชาการไม่ได้ก็จริง แต่ก็มีอิทธิพลและความสำคัญที่มองข้ามไม่ได้ เรียกว่า ภูมิปัญญาชาวบ้าน (Popular Ingenuity) เนื้อหาที่จะต้องบรรจุเข้าไป

ในวิชาการเกี่ยวกับความประพฤของมนุษย์จึงมี 5 แท่ง ซึ่งอาจจะเปรียบได้กับตึกอาคาร 5 ชั้น แต่ตึกอาคารจะตั้งอยู่ได้อย่างมั่นคง ก็จะต้องมีฐานที่แข็งแกร่ง 2 ฐาน คือ ฐานนิยาม (Definition) และ ฐานประวัติศาสตร์(History) เพราะตามหลักวิชาการ จะศึกษาอะไรให้ชัดเจนต้องเริ่มด้วยนิยามที่ชัดเจนและรัดกุม มิฉะนั้นยิ่งขยายความออกก็ยิ่งเคว้งคว้างและสับสน จึงถือว่าเป็นฐานหลักฐานหนึ่ง อีกฐานหนึ่งก็คือประวัติศาสตร์ ซึ่งในปัจจุบันยอมรับกันว่าจะศึกษาวิชาใดก็ตามในปัจจุบันจะขาดเสียมิได้

รวมความว่าวิชาจริยศาสตร์หรือวิชาเรื่องคุณธรรมนั้น จะรู้รอบต้องเรียนรู้ทั้ง 7 แท่งอันประกอบด้วย 5 เนื้อหา และ 2 ฐาน

จริงอยู่คนคนหนึ่งจะเป็นคนดีได้อย่างดี โดยไม่ต้องรู้วิชาจริยศาสตร์ 7 แท่ง แต่ผู้สอนหรืออบรมคุณธรรมจริยธรรมทุกระดับตั้งแต่ระดับอนุบาลจนถึงหลักสูตรปริญญาเอก ต้องรู้ทั้ง 7 แท่งจึงจะไม่หลงทิศ และถกปัญหากับนักวิชาการรู้เรื่อง มิฉะนั้นก็จะพูดกันได้แค่ระดับสามัญสำนึกเท่านั้น ซึ่งจะลงลึกไม่ได้วิชาจริยศาสตร์จึงแบ่งสาขาได้ดังต่อไปนี้

1. ประวัติศาสตร์จริยะ (History of Ethics) กล่าวถึงความเป็นมาของความรู้เกี่ยวกับความประพฤติ จึงกินความรวมถึงประวัติศาสตร์ความประพฤติ (History of Conducts) ประวัติศาสตร์อุดมการณ์ (History of Ideals) และประวัติศาสตร์มาตรการของจรรยาบรรณ (History of Social code of Conduct)

2. จิตวิทยาจริยะ (Psychology of Ethics) กล่าวถึงสาเหตุในจิตของมนุษย์ที่มีอิทธิพลต่อความประพฤติ

3. สังคมวิทยาจริยะ (Sociology of Ethics) กล่าวถึงสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ ของสังคมที่มีอิทธิพลต่อความประพฤติ

4. ปรัชญาจริยะ (Philosophy of Ethics) ถ้ามองจากมุมปรัชญาจะนิยามได้ว่าเป็นปรัชญาประยุกต์แขนงหนึ่งที่นำเอาปรัชญาบริสุทธิ์ไปตีความผลสรุปของวิชาจริยศาสตร์สาขาอื่น ๆ แต่ถ้ามองจากมุมจริยศาสตร์ จะนิยามได้ว่าเป็นสาขาหนึ่งของจริยศาสตร์ ที่ตีความประพฤติถึงระดับปรัชญา ปัญหาสำคัญที่สุดคือมาตรการความประพฤติจากนักปรัชญา

5. เทววิทยาจริยะ (Ethical Theology) ซึ่งมักจะเรียกว่าเทววิทยาศีลธรรม (Moral Theology) เป็นประมวลความรู้เกี่ยวกับความประพฤติที่มีกล่าวไว้ในคัมภีร์ของศาสนาที่นับถือพระเจ้า สำหรับศาสนาที่ไม่นับถือพระเจ้า อย่างเช่น พระพุทธศาสนา ยังไม่มีบัญญัติศัพท์กลาง ๆ ไว้เรียก จึงนิยมเรียกโดยเฉพาะของศาสนาแต่ละศาสนา เช่นพุทธจริยศาสตร์ (Buddhist Ethics) หรือพุทธศีลธรรม (Buddhist Morals) เป็นต้น ซึ่งเป็นประมวลความรู้เกี่ยวกับความประพฤติที่มีกล่าวไว้ในคัมภีร์ของพระพุทธศาสนา ทุกศาสนาต่างก็มีระบบศีลธรรม และมีวิชาจริยศาสตร์ศาสนาหรือวิชาศีลธรรม เพื่ออธิบายระบบศีลธรรมของตน นอกเหนือไปจากจริยศาสตร์ทั่วไปที่ใช้ได้กับทุกศาสนา