การอ้างเหตุผลที่หนักแน่นขึ้น

A fortiori argument อ่านว่า อาฟอร์ติออริ อาร์กิวเมนต์ หมายถึง การให้เหตุผลโดยอาศัยกรณีที่มีน้ำหนักมากกว่าเพื่อสนับสนุนข้อสรุปในกรณีที่มีน้ำหนักน้อยกว่า ถ้าเป็นจริงในกรณีที่หนักแน่นกว่าก็ยิ่งต้องเป็นจริงในกรณีที่เบากว่า และเมื่อเหตุผลในกรณีที่เข้มข้นกว่ายังเพียงพอ เหตุผลนั้นย่อมยิ่งเพียงพอในกรณีที่อ่อนกว่า

ในทางตรรกศาสตร์ a fortiori argument พิจารณาว่าข้อความใดจริง เมื่อเรายอมรับข้อสรุปหนึ่งแล้ว เรามีเหตุผลที่หนักแน่นยิ่งขึ้นเพียงใดที่จะยอมรับอีกข้อสรุปหนึ่งด้วย ซึ่งมีหลัก 2 ประการคือ

1. A maiore ad minus (from greater to lesser) จากมากไปหาน้อย หากเหตุผลครอบคลุมกรณีที่มากกว่า เข้มข้นกว่า หรือมีขอบเขตกว้างกว่า ก็ย่อมครอบคลุมกรณีที่น้อยกว่าด้วย ภายใต้เงื่อนไขที่เกี่ยวข้องเดียวกัน

2. A minore ad maius (from lesser to greater) จากน้อยไปหามาก หากเหตุผลเพียงพอที่จะรองรับกรณีที่เบากว่า ก็ยิ่งมีเหตุผลให้รองรับกรณีที่หนักกว่า เมื่อหลักเกณฑ์เดียวกันมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นตามระดับของกรณี

ตัวอย่างเช่น

1. หากกฎหมายให้อำนาจบุคคลอนุญาตการใช้ทรัพย์สินทั้งหมดได้ ก็อาจอนุญาตให้ใช้เพียงบางส่วนได้ด้วย

2. หากผู้ใหญ่ที่แข็งแรงยกกล่องหนัก 20 กิโลกรัมได้ ก็ย่อมมีเหตุผลให้เชื่อว่าเขาจะยกกล่องหนัก 5 กิโลกรัมได้เช่นกัน

3. หากเรามีหน้าที่ไม่ทำร้ายผู้อื่นโดยเจตนา ก็ยิ่งมีเหตุผลที่จะไม่สนับสนุนระบบที่ทำให้คนจำนวนมากได้รับความเสียหายด้วย

4. หากมาตรการนี้จำเป็นแม้ในสถานการณ์ที่มีความเสี่ยงต่ำ ก็ยิ่งมีเหตุผลที่จะใช้มาตรการดังกล่าวในสถานการณ์ที่มีความเสี่ยงสูงกว่า

5. หากห้ามบุคคลส่งเสียงดังรบกวนในห้องสมุดอยู่แล้ว ก็ยิ่งมีเหตุผลที่จะห้ามการใช้เครื่องขยายเสียงที่รบกวนผู้ใช้ห้องสมุดทั้งชั้น

6. ถ้านักเรียนที่มีพื้นฐานดีอยู่แล้ว ยังต้องฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ นักเรียนที่มีพื้นฐานอ่อนกว่าก็ยิ่งต้องได้รับโอกาสฝึกฝนและการสนับสนุนอย่างเหมาะสม

7. ถ้าคนที่มีชื่อเสียงยังต้องพัฒนาความน่าเชื่อถือ คนธรรมดาก็ยิ่งต้องระมัดระวังชื่อเสียงของตน

8. ถ้าผู้เชี่ยวชาญยังเลือกใช้ผลิตภัณฑ์นี้ คนทั่วไปก็ยิ่งควรเลือกใช้

9. ถ้านักเรียนที่มีพื้นฐานดีอยู่แล้ว ยังต้องฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ นักเรียนที่มีพื้นฐานอ่อนกว่าก็ยิ่งต้องได้รับโอกาสฝึกฝนและการสนับสนุนอย่างเหมาะสม

10. หากเรายอมรับว่าควรช่วยคนใกล้ตัวที่กำลังเดือดร้อน ก็ยิ่งควรพิจารณาช่วยเหลือคนที่เดือดร้อนแต่ไม่มีเครือข่ายสนับสนุน

การอนุมานชนิดนี้ไม่ได้มีพลังจากรูปแบบประโยคเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์เชิงเนื้อหาระหว่างกรณีตั้งต้นกับกรณีที่ต้องการสรุป แม้คนส่วนใหญ่ไม่รู้จักคำว่า a fortiori แต่ก็ใช้รูปแบบ “ถ้าเรื่องนี้ยัง… เรื่องที่ยิ่งกว่านั้นก็…” อยู่เป็นประจำ ในการอภิปรายและการโต้แย้งเชิงเหตุผลสาธารณะก็มีการใช้การเพิ่มน้ำหนักให้ข้อเสนอ โดยนำกรณีที่ผู้ฟังยอมรับแล้วมาเป็นฐานสนับสนุนข้อสรุปใหม่

เมื่อพิจารณาการให้เหตุผลเช่นนี้ เราจะเห็นว่าข้อสรุปอาจสมเหตุสมผลในบางบริบท แต่ไม่สามารถอนุมานจากความมากเพียงอย่างเดียวได้ การเปรียบเทียบจะมีน้ำหนักก็ต่อเมื่อเราระบุปัจจัยที่เกี่ยวข้องและมีหลักฐานรองรับเพียงพอ แนวทางการรู้เท่าทันการให้เหตุผลเช่นนี้สอดคล้องกับหลักการคิดเชิงวิพากษ์ที่ให้พิจารณาความเกี่ยวข้องของหลักฐานและความสัมพันธ์ระหว่างเหตุผลกับข้อสรุป นั่นคือ การคิดอย่างมีวิจารณญาณไม่ใช่การเชื่อสิ่งที่ดูมีเหตุผลมากที่สุด แต่คือการตรวจสอบว่าเหตุผลนั้นพาเราไปถึงข้อสรุปได้จริงเพียงใด