Campanella, Tommaso คัมประเนลลาผู้แยกศาสนาออกจากปรัชญา

ผู้แต่ง : รวิช ตาแก้ว
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ตอมมาโซ คัมปาเนลลา (TommasoCampanella 1568-1639) เป็นชาวอิตาเลียน จัดอยู่ในกลุ่มผู้แสวงหากฎของเอกภพด้วย เกิดในชนบท ตำบลสตีโล(Stilo) แห่งแคว้นคะลาเบรีย (Calabria) จากครอบครัวเกษตรกรที่ยากจน คัมปาเนลลาชอบเรียน จึงสมัครเข้าถือพรตในคณะโดมีนิเคิน และได้เรียนอย่างเต็มที่สมใจอยาก โดยได้เข้าเรียนในมหาวิทยาลัยแห่งเนเพิล ซึ่งขณะนั้นยกย่องคำสอนของแอเริสทาเทิลตามอรรถาธิบาย ของอไควเนิส แต่คัมปาเนลลาไม่ชอบ กลับไปชอบความคิดของเตเลสิโอ จึงช่วยเตเลสิโอคัดค้านแอเริสทาเทิลและสนับสนุนความรู้โดยประสบการณ์ เขียนหนังสือชื่อว่า ปรัชญาพิสูจน์ด้วยผัสสะ (ลต.Philosophiasensibusdemonstrata, 1591= Philosophy Proved by Senses) เข้าสมาคมของยัมบัตติสตาแห่งปอร์ตา (GiambattistadellaPorta) ซึ่งสนใจแสวงหากฎของเอกภพด้วยการทดลองและไสยศาสตร์ร่วมกัน ในที่สุดก็ถูกกล่าวหาว่าถือนอกรีต ถูกควบคุมตัวในอารามในปี ค.ศ.1592 ผู้ควบคุมเห็นว่าที่เนเพิล คัมปาเนลลามีพรรคพวกและผู้เลื่อมใสมาก ในปีต่อมาจึงถูกส่งตัวไปควบคุมในอารามโดมีนิเคินแห่งปาดัว เป็นโอกาสให้คัมปาเนลลาได้รู้จักเป็นส่วนตัวกับกาลิเลโอและรู้สึกเลื่อมใส จึงสนับสนุนและเขียนหนังสือหลายเล่มเสนอความคิดเห็นของตนเอง ซึ่งต่อความคิดของกาลิเลโอ สาระสำคัญก็คือพยายามอธิบายรหัสธรรมทั้งหลายของคริสตศาสนาด้วยประสบการณ์ตามธรรมชาติเท่านั้น ถูกสอบสวนอีกหลายครั้ง ถูกส่งไปเก็บตัวในอารามของคณะที่คะลาเบรียในปี ค.ศ.1598 แต่ก็ยังคงยึดมั่นอยู่ในความคิดเดิมโดยเผยแพร่ทั้งพูดและเขียน ในที่สุดก็ถูกลงโทษจำคุกในเรือนจำแห่งเมืองเนเพิลเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 1602

สมัยนั้นศาสนาและบ้านเมืองร่วมมือกันอย่างแน่นแฟ้น เพื่อควบคุมความคิดมิให้นอกรีต คือให้คิดได้ ถกปัญหาได้ แต่ห้ามมิให้นอกรีต คัมปาเน็ลลาถูกตัดสินจำคุกตลอดชีวิต ไม่ถูกเผาไฟก็บุญแล้วในระยะหน้าสิ่วหน้าขวานเช่นนั้น แต่ก็ถูกขังเพียงถึงปี 1626 ก็ได้รับอภัยโทษออกมา กลายเป็นคนโปรดของสันตะปาปาเออร์เบินที่ 8 (Urban VIII) ความสับสนอลหม่านเช่นนี้ ย่อมมีให้เห็นอยู่เป็นประจำในสังคมที่การเมืองไม่แน่นอนเช่นนั้น

โทษของคัมปาเนลลาไม่ใช่โทษทางอาญา จึงไม่ต้องทำงานหนัก เป็นโทษทางความคิด เรียกว่าถูกกักบริเวณจะถูกกว่า จึงมีเวลาว่างมาก อ่านเขียนได้ตามสบาย คุยหรือค้นคว้าวิชาการกับผู้มาเยี่ยมเยียนก็ได้ คัมปาเนลลาจึงใช้เวลาสอนและเขียนต่อไป เขียนหนังสือเล่มสำคัญชื่อ นครแห่งสุริยะ (ลต. Citta del Sole = The City of The Sun) เสร็จในปี ค.ศ.1602 ;หนังสืออภิปรัชญา 18 เล่มจบในปี ค.ศ.1623 ; หนังสือเทววิทยา 30 เล่มในปี 1624 ;อเทวนิยมพ่าย (ลต.AtheismusTriumphatus, 1607= Atheism Defeated) เพื่อพิสูจน์ข้อธรรมของคริสตศาสนาด้วยเหตุผล ; เรื่องฟื้นความจำ (ลต.Reminiscentur = Things Remembered) ชักชวนให้คริสตชนปฏิรูปตัวเองและสามัคคีกันไว้ ; เรื่องราชาธิปไตยแห่งสเปน (อต. La Monarchia di Spagna, 1601 = The Monarchy of Spain) เพื่อชักชวนให้กษัตริย์ทั้งหลายรวมตัวกันใต้บังคับบัญชาของสันตะปาปา; ปรัชญาเหตุผล (ลต. PhilosophiaRationalis, 1623 = Rational Philosophy)กล่าวถึงปรัชญาภาษา เหตุผล และความงาม ; ปรัชญาสัจนิยม (ลต. PhilosophiaRealis = Realist Philosophy)กล่าวถึงฟิสิคส์ จริยศาสตร์ การเมือง และเศรษฐศาสตร์ ;แพทยศาสตร์(ลต. Medicina, 1613 = Medicine) ;โหราศาสตร์ (ลต. Astrologia, 1614 = Astrology) ;ชี้แจงกรณีกาลิเลโอ (ลต. Apologia pro Galileo, 1616 = Apology for Galileo) โดยชี้ให้เห็นว่าวิทยาศาสตร์มีหน้าที่รับใช้พระคัมภีร์ ไม่ใช่เอาพระคัมภีร์มารับใช้วิทยาศาสตร์ กล่าวคือวิทยาศาสตร์ควรเป็นข้อมูลให้เข้าใจความหมายของพระคัมภีร์ ไม่ใช่เอาความหมายตามตัวอักษรของพระคัมภีร์มาชี้ขาดข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ ข้อคิดนี้ของคัมปาเนลลานับว่าเฉียบแหลมมาก แต่ทว่าคนในสมัยนั้นไม่อาจเข้าใจได้ ด้วยหนังสือเล่มนี้ นับว่าคัมปาเนลลาได้เสนอ การแยกเนื้อหาศาสนาออกจากปรัชญา ให้เป็นอิสระต่อกัน แต่ช่วยเหลือกัน ส่วนวิทยาศาสตร์ยังไม่แยกออกจากปรัชญาจนถึงนิวเทินพบวิธีการวิทยาศาสตร์

ออกจากคุกแล้ว คัมปาเนลลาก็ได้เป็นนักวิชาการประจำตัวของสันตะปาปาเออร์เบินที่ 8 ตั้งแต่ปี ค.ศ.1629 แต่ก็เกิดเรื่องอีกจนได้ คือ 4 ปี ต่อมาในปี ค.ศ.1633 กาลิเลโอถูกตัดสินว่าสอนผิด คณะลูกขุนโยงมาถึงคำสอนของคัมปาเนลลา เรื่องความหมายของพระคัมภีร์ด้วย คัมปาเนลลารู้ตัวจึงรีบหนีไปเสียก่อน ไปพึ่งกษัตริย์หลุยส์ที่ 13 แห่งประเทศฝรั่งเศสได้รับการต้อนรับอย่างดี คาร์ดินัลริเชอลีเออรับไว้เป็นที่ปรึกษา ได้รับการยกย่องในมหาวิทยาลัยซอร์บอนน์ว่าเป็นผู้รอบรู้ อยู่ในอารามนักบุญฮาเนอเรเทิส (Honoratus) ในกรุงปารีสจนถึงแก่มรณกรรม