Criticzing Aquinas’ Five Way วิจารณ์ปัญจวิถีของอไควเนิส

ผู้แต่ง : กันต์สินี สมิตพันธ์
ผู้ปรับแก้ : กีรติ บุญเจือ

ข้อสังเกตจากการพิสูจน์ของอไควเนิส

1. อไควเนิสเชื่อเป็นมูลบททางปรัชญาว่ามีผลต้องมีสาเหตุ ไม่มีอะไรเกิดขึ้นเองเป็นไปเองตามยถากรรมสภาพปกติของสรรพสิ่งคือการอยู่นิ่ง การเคลื่อนและการเปลี่ยนแปลงทั้งหลายต้องมีสาเหตุ เว้นแต่การเปลี่ยนแปลงตามอายุขัย หากใครไม่เชื่อมูลบทนี้ วิถี 1-2-3 ก็สรุปเช่นนั้นไม่ได้

2. วัตถุที่มีองค์ประกอบย่อมเสื่อมโทรมเป็นปกติวิสัย คือ ถ้าปล่อยไว้ตามลำพังจะมีแนวโน้มเสื่อมโทรมลง เก่าลงและโทรมลงตามอายุขัย หากไม่เป็นเช่นนี้แสดงว่าต้องมีอำนาจเหนือกว่ามาพยุงเอาไว้ หากใครไม่เชื่อมูลบทนี้ วิถีที่ 3 ก็สรุปเช่นนั้นไม่ได้

3. อไควเนิสไม่ปฏิเสธเวลาอนันต์และจำนวนอนันต์ เพราะมีกล่าวในที่อื่นว่า พระเป็นเจ้าอาจจะสร้างโลกมาแต่อดีตนิรันดรก็ได้ นั่นคือ เอกภพอาจจะมีอายุมาเป็นเวลาอนันต์แล้วก็ได้ และถ้าหากเวลาอนันต์มีได้จริงจำนวนอนันต์ก็เป็นไปได้ แต่ที่อไควเนิสคิดว่าเป็นไปไม่ได้ก็คือกิจกรรมลูกโซ่อย่างไม่รู้จบ โดยมีเหตุผลว่าต้นตอแห่งการกระทำไม่ได้ กิจกรรมทั้งสายโซ่ก็ไม่อาจเกิดขึ้น เพราะไม่มีผู้เริ่มกิจกรรม หากใครคิดว่ากิจกรรมลูกโซ่ไม่รู้จบเป็นไปได้ วิถีที่ 1-2 ก็สรุปเช่นนั้นไม่ได้

4. จากวิถีที่ 1-2-3-4 ไม่อาจสรุปได้ว่าพระเป็นเจ้าเป็นบุคคล แต่อาจจะเป็น “ สกลศักยะ” หรือพลังรวมของเอกภพภายใต้ชื่อใดก็ได้ มีแต่วิถีที่ 5 เท่านั้น ที่สรุปได้ว่า พระเป็นเจ้าเป็นบุคคล แต่ไม่อาจสรุปได้ว่าจำเป็นจะต้องเป็นพระเป็นเจ้าสูงสุด อาจจะเป็นเพียงขั้นโลกสถาปนิกของเพลโทว์ก็ได้ แต่ก็ไม่อาจสรุปถึงขั้นว่า เป็นพระบิดาผู้ทรงพระทัยดีตามที่อไควเนิสมีศรัทธาอยู่ เพื่อให้ถึงขั้นนั้นจำเป็นต้องอาศัยเหตุผลอื่นๆ ประกอบอีก รวมทั้งประกาศิตจากคัมภีร์ด้วย

5. วิถีที่ 4 สมมุติทฤษฎีการมีส่วน (theory of participation) เป็นมูลบท กล่าวคือ สิ่งที่ไม่สมบูรณ์ถึงที่สุดจะมีมาเองไม่ได้ จะต้องอาศัยสิ่งที่สมบูรณ์ที่สุดโดยการมีส่วนในความสมบูรณ์สูงสุดนั้น ใครไม่เชื่อมูลบทข้อนี้ วิถีที่ 4 ก็สรุปเช่นนั้นไม่ได้ มูลบทข้อนี้เป็นตัวอย่างแสดงให้เห็นว่า อไควเนิสมิได้เดินตามเอเริสทาเทิลอย่างไร้วิจารณญาณ หากต้องการก็อาจจะทิ้งเอเริสทาเทิลเข้าหาเพลโทว์ได้อย่างสบายใจ ในทำนองเดียวกันก็พร้อมที่จะละทิ้งเพลโทว์,เอเริสทาเทิล และออเกิสทีน หากต้องการทฤษฎีที่ดีกว่า ท่านี้เป็นตัวอย่างที่ดีที่ควรยึดถือ

6. แม้ข้อพิสูจน์ของอไควเนิสไม่อาจจะชนะใจนักอเทวนิยมได้ แต่อไคววเนิสห็บรรลุเป้าหมายของตนแล้วในการอธิบายคำสอนของคริสต์ศาสนาด้วยปรัชญากรีก โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้วยปรัชญาของเอเริสทาเทิล สำหรับผู้ที่เชื่อในพระเป็นเจ้าอยู่แล้วก็ย่อมจะมีเหตุผลเพียงพอแล้วสำหรับศาสนาในอันดับต่อไป